In de strijd tegen terreur en economische rampspoed hoopt de Sahel zich te bevrijden van zijn oud-kolonisators, maar onder Russische invloed is de regio niet beter af.
Na de ogenschijnlijk voltrokken militaire staatsgreep deze week in Niger is het Westen zijn laatst overgebleven bondgenoot kwijt in de Sahel. Dit is op alle vlakken slecht nieuws. Om te beginnen vanwege de strijd tegen islamitische terreur, die in slechts enkele jaren de hele regio heeft ontwricht, en nu ook een bedreiging vormt voor de economisch belangrijker kustlanden in West-Afrika.
De in 2021 democratisch gekozen president Mohamed Bazoum was de belangrijkste gesprekspartner van het Westen nadat buurlanden Mali en Burkina Faso na een reeks vergelijkbare staatsgrepen de relatie met oud-kolonisator Frankrijk en het Westen min of meer hadden verbroken.
De Verenigde Staten hebben in de woestijn van Niger de grootste dronebasis van Afrika en voeren er met een kleine duizend militairen antiterreuroperaties uit. De Fransen zijn met zo’n 1.500 militairen uitgeweken naar Niger nadat ze in Mali niet langer welkom waren.
Ook andere Europese lidstaten gebruiken Niger als uitvalsbasis voor veiligheidsoperaties en -trainingen in de regio, een gebied dat wordt geteisterd door tal van terreurgroepen die gelieerd zijn aan Islamitische Staat, Al Qaida en Boko Haram. Bovendien is het belangrijk met Niger in gesprek te blijven omdat het een belangrijk doorvoerland is voor migranten die Europa illegaal proberen te bereiken.
Het is nog onduidelijk of het Nigerese leger echt achter de coup zit en of er – onder grote internationale druk – niet toch een diplomatieke uitweg is die de gekozen regering van Bazoum kan redden. Hoe dan ook lijkt de geest uit de fles. Het feit dat betogers met Russische vlaggen de straat opgingen, getuigt ervan dat ook in Niger het anti-Westerse sentiment zich heeft genesteld – een sentiment dat diverse landen al in de armen van de Russische huurlingengroep Wagner heeft gedreven.
Bron van de onvrede lijkt ook in Niger de economische malaise, corruptie en het politieke onvermogen om de veiligheidssituatie te verbeteren. In de ogen van burgers hebben de westerse antiterreuroperaties niets bijgedragen aan hun eigen veiligheid, wat het West-Afrikaanse narratief heeft gevoed dat (met name de Franse) militairen aanwezig zijn vanwege de bodemschatten. Frankrijk is voor zijn elektriciteitsvoorziening sterk afhankelijk van het uranium uit Niger.
Op dit moment wijst niets erop dat de Nigerese militairen door Rusland of Wagner worden gesteund, maar op de Rusland-Afrikatop in St.-Petersburg deze week, sprak Wagner-leider Jevgeni Prigozjin zijn goedkeuring uit over de machtsgreep. Gevreesd moet worden dat Niger ook in zee zal gaan met de huurlingengroep die al in tal van Afrikaanse landen actief is, waaronder Mali, Libië, Soedan en de Centraal Afrikaanse Republiek.
Rusland heeft via Wagner zijn invloedssfeer fors weten te vergroten dankzij de groeiende aversie jegens de westerse oud-kolonisator Frankrijk, die in Afrika nog steeds zijn eigen economische belangen najaagt. Ironisch genoeg draait ook de Russische interesse in Afrika om de bodemschatten, waarmee bovendien de oorlogskas voor de strijd in Oekraïne wordt gespekt.
Mogelijk weten de landen hun huid nu duurder te verkopen dan toen ze onafhankelijk werden van Frankrijk, maar het is onwaarschijnlijk dat de economische kansen voor de Sahel onder Russische invloed zullen keren. Te hopen valt daarom dat Niger onder druk van de overige Afrikaanse buurlanden toch tot rede wordt gebracht en nu eens vertrouwt op zijn eigen kracht.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Source: Volkskrant