De overgang van een wereld die stikt in de uitstoot van benzineauto’s en kolencentrales naar eentje waar alles wordt verlicht en voortgestuwd door stroom opgewekt met wind en zon gaat niet zonder schokken. Maar één aspect dreigt onderbelicht te blijven: het risico dat nieuwe energiebronnen, van het zonnepaneel tot de batterij van de elektrische auto, kunnen leiden tot brokken – en vooral branden.
Dat er aan de energietransitie een schaduwkant zit, bleek dinsdag nog maar eens toen de bemanning van het Japanse vrachtschip Fremantle Highway, varend ten noorden van Ameland, een SOS-signaal uitzond: er was brand aan boord uitgebroken. De oorzaak staat nog niet vast, maar het vermoeden bestaat dat het vuur is ontstaan door kortsluiting in de batterij van een van de vijfhonderd elektrische auto’s in het ruim van het schip. De stekkerauto, symbool van een nieuwe, schone wereld, ging in donkere rookpluimen de wereld rond.
Het gevaar blijft niet beperkt tot elektrische auto’s: alles met een oplaadbare batterij kan van de kook raken. Twee maanden geleden rukte de Amsterdamse brandweer uit om een brand te blussen die uiteindelijk vier woningen in een appartementencomplex in de Dr. H. Colijnstraat onbewoonbaar maakte. De dader had twee wielen: een elektrische step die naast de meterkast aan een oplader hing.
De bewoners van de Amsterdamse flat konden door de brandweer in veiligheid worden gebracht. Maar het loopt niet altijd goed af. In New York, waar ze nauwkeurig de oorzaak van woningbranden turven, kwamen vorig jaar zes mensen om het leven bij woningbranden die werden veroorzaakt door spontaan ontploffende e-bikes. Overal in de miljoenenstad prijken bordjes op de deuren van appartementengebouwen: ‘E-bikes mogen hier niet naar binnen’.
Berichten over brand door defecte, beschadigde of versleten accu’s en oplaadbare batterijen zijn niet nieuw. Toen een jaar of dertig geleden de laptop gemeengoed werd, volgden al snel meldingen van gebruikers met brandwonden of verschroeid beddengoed. Toen Apple’s iPhone in 2007 de revolutie van de smartphone ontketende, ging dat gepaard met filmpjes van glimmende schermpjes die lagen na te smeulen in het gangpad aan boord van vliegtuigen.
Dat laatste leidde tot een vrijwel internationaal verbod op oplaadbare batterijen in ruimbagage en beperkingen over het aantal en de kracht van batterijen in de handbagage. De Federal Aviation Authority, de dienst die toezicht houdt op de luchtvaart in de VS, signaleert over de laatste vijf jaar een stijging van 42 procent in het aantal meldingen van brandende lithium-ionbatterijen. Sinds 2021 gaat er geen week voorbij of een brandende batterij leidt tot een noodlanding en pijlsnelle evacuatie.
De batterij jaagt ook de luchtvrachtvervoerders schrik aan. Ze mogen van geluk spreken als een vliegtuig door slechte of defecte batterijen op de grond al vlam vat. Er spelen hier twee problemen, zegt David Brennan, hoofd vrachtveiligheid van de internationale luchtvaartkoepel IATA. ‘Of de accu’s staan niet in de laadbrief, doordat de klant dat verzuimt te melden aan de vervoerder. Of de fabrikanten versturen gevaarlijke batterijen door de lucht, zonder kwaliteitscontrole.’ Beide oorzaken leidden in 2010 tot de crash van een Boeing 787 van het koeriersbedrijf UPS in Dubai, waarbij beide piloten om het leven kwamen.
Dat de energietransitie en dus onze honger naar oplaadbare batterijen leidt tot meer branden valt nog niet met cijfers hard te maken. Het CBS heeft ze niet, de nationale brandweer ook niet. Bij de Bond van Verzekeraars moet de woordvoerder het antwoord schuldig blijven op de vraag of er meer woningbranden zijn door de komst van e-bike, stekkerauto, zonnepanelen met opslagbatterij en warmtepompen, zoals hier en daar wordt geopperd.
De risicomonitor van de bond onderscheidt deze oorzaak nog niet: defecte apparatuur en kortsluiting leidt in ruim 20 procent van de gevallen tot een brand die tot een verzekeringsclaim leidt. Specifieker wordt het niet. ‘Er is wel absoluut meer aandacht voor’, zegt de woordvoerder. Vorig jaar is er een start gemaakt met een publiekscampagne voor een veilige energietransitie.
Stichting Salvage, die namens verzekeraars eerste hulp biedt aan gedupeerden van een grote brand, signaleerde in 2021 opnieuw een stijging van het aantal woningbranden met de oplaadbare batterij als veroorzaker, naar 4,7 procent, tegen 3,7 procent het jaar daarvoor.
Het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV) telde vorig jaar in totaal 117 incidenten waarbij elektrische voertuigen in brand vlogen, bijna de helft meer dan het jaar daarvoor. Dat laat zich verklaren: er rijden nu eenmaal steeds meer stekkerauto’s rond. Het Centraal Bureau voor de Statistiek rekent al een op de negen personenauto’s tot het elektrische of hybride type.
De brand deze week aan boord van de Fremantle Highway liet nog eens een van de nadelen zien van oplaadbare batterijen, in elk geval uit het oogpunt van preventie: het zijn slow burners. Zeker een stekkerauto staat zelden van het ene op het andere moment in de fik. Er gaat geen brandlucht of lichte rookontwikkeling aan vooraf, terwijl de boel al wel misgaat.
Met een beetje pech ging de auto, die de Fremantle Highway in een drijvende hel veranderde, al smeulend aan boord. Een autobatterij telt duizenden cellen, waarvan er eentje defect kan raken. Die kan een kettingreactie op gang brengen die dagen onopgemerkt kan doorsudderen. Tot opeens de vlammen wel onder de motorkap uitslaan en er een onbeheersbare brand op zee dobbert.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden