In het holst van de nacht van woensdag op donderdag worden de reguliere televisie-uitzendingen plotseling onderbroken door tien militairen die zich rond een microfoon hebben geschaard. Ze kondigen aan ‘een einde te hebben gemaakt’ aan het regime van president Mohamed Bazoum, vanwege ‘de aanhoudende verslechtering van de veiligheidssituatie en het slechte economische en sociale bestuur’.
De mannen zijn volgelingen van generaal Omar Tchiani, de commandant van de presidentiële garde (die zelf niet op de tv-beelden te zien was). Volgens ingewijden werd president Bazoum op zijn bevel vastgehouden in het presidentieel paleis. Er is maar weinig bekend over de generaal, die naar verluidt ook wel Abdourahmane wordt genoemd. Volgens sommige berichten was Bazoum van plan om Tchiani te ontslaan, wat de zet van Tchiani en zijn volgelingen mogelijk verklaart.
Over de auteur
Joost Bastmeijer is correspondent Afrika voor de Volkskrant. Hij woont in Dakar, Senegal.
Volgens Joseph Ochogwu, de directeur-generaal van het Instituut voor Vrede en Conflictoplossing (IPCR) in Nigeria, maakt het niet zoveel uit wie de coupplegers zijn. ‘De bevolking van de Sahellanden heeft te weinig aan hun democratisch gekozen leiders gehad’, zegt hij. Volgens Ochogwu staat de politieke elite van Niger te ver van de bevolking af. ‘Als de bestuurders dan ook nog tekortschieten, neemt de honger naar macht van avontuurlijke militairen toe. Dat leidt tot dit soort onrust.’
De machtsbeluste Nigerese militairen hebben bovendien goed gekeken naar hoe de junta’s van buurlanden als Mali en Burkina Faso de afgelopen jaren te werk zijn gegaan, zegt hij. ‘Je ziet dat militairen de neiging hebben om de stappen van andere coupplegers te kopiëren.’ Het feit dat de Sahellanden allemaal voor dezelfde uitdagingen staan, werkt dat kopieergedrag volgens hem in de hand. ‘Overal is sprake van gierende inflatie, de bevolking blijft maar armer worden en er worden niet voldoende bestuurlijke stappen genomen om die zorgen weg te nemen. Dan gaan mensen op zoek naar alternatieven.’
Toch is het nog altijd te vroeg om te stellen dat de staatsgreep volledig voltrokken is. ‘Er zijn allerlei partijen die het nog niet met elkaar eens zijn’, zegt hij. ‘Er wordt nog volop gepraat. We zien bijvoorbeeld dat er onenigheid is binnen het leger, dus we bidden dat er een diplomatieke oplossing voor deze crisis komt.’ De Nigerese legerleiding gaf op donderdag aan zich achter de coupplegers te scharen, naar eigen zeggen om bloedvergieten te voorkomen.
Als de soldaten met elkaar in gevecht raken, zal dat ernstige gevolgen hebben voor de regio, zegt Ochogwu. ‘Als deze staatsgreep doorzet, kunnen we wel stellen dat de Sahelregio een forse stap terug doet op het gebied van democratisering.’
De diplomatieke oplossing moet vooral komen van Patrice Talon, de president van het West-Afrikaanse Benin. Hij is op verzoek van de Nigeriaanse president Bola Tinubu naar de Nigerese hoofdstad Niamey afgereisd om de gemoederen te kalmeren. Tinubu, die sinds begin deze maand verkozen is tot de nieuwe voorzitter van regionale organisatie Ecowas, zei eerder dat een militaire machtsovername in een van de Ecowas-lidstaten ten strengste zou worden afgewezen.
Een weinig daadkrachtige verklaring, vindt Ochogwu. ‘Het is tijd dat Ecowas gaat controleren of West-Afrikaanse leiders hun land wel goed besturen’, zegt hij. Ook doet het blok volgens hem te weinig aan buitenlandse inmenging. ‘Er moet harder worden opgetreden tegen wereldmachten die actief bezig zijn om democratieën omver te werpen en te veranderen in een dictatuur, alleen maar omdat ze dan gemakkelijker grondstoffen kunnen delven’, zegt hij. Niger beschikt over allerlei belangrijke grondstoffen, waaronder uranium.
Zowel de coupplegers als de Nigerese legerleiding hebben ondertussen tegen buitenlandse mogendheden benadrukt dat zij niet moeten ingrijpen. Toch zal er op de achtergrond volop worden gelobbyd, al was het maar omdat Bazoum goede banden met oud-kolonisator Frankrijk onderhield en Niger erg belangrijk is voor de Verenigde Staten en Frankrijk in de strijd tegen jihadisme in de Sahel. Er zijn momenteel zo’n 1.500 Franse en 800 Amerikaanse troepen gelegerd in Niger.
‘Een coup zal verschillende partners van Niger in een lastige positie brengen’, zegt historicus Andrew Lebovich van Instituut Clingendael, die is gespecialiseerd in Afrika en de Sahel. ‘Buitenlandse militairen zullen dan wettelijk gezien niet meer in het land mogen werken.’ De mogelijke gevolgen voor de aanwezigheid van Frankrijk, de EU en de VS zijn groot, zegt hij. ‘Europese en Amerikaanse functionarissen hebben altijd gezegd dat Niger de last man standing was binnen de Sahel. Het was een betrouwbare en democratische partner. Een coup zal de operaties van westerse landen kunnen schaden, en zelfs een verschuiving kunnen betekenen die we op dit moment nog niet kunnen voorzien.’
Jevgeni Prigozjin, de leider van de Russische Wagnergroep, volgt de ontwikkelingen in Niger op de voet. Op verschillende plekken in Afrika, waaronder Mali en de Centraal-Afrikaanse Republiek, zijn Wagnerhuurlingen al in het gat gesprongen dat de Fransen achterlieten. Prigozjin, die op dit moment in Sint-Petersburg is voor de Rusland-Afrikatop van Poetin, is blij met een mogelijke staatsgreep in Niger: het land heeft volgens hem ‘feitelijke onafhankelijkheid’ gekregen na een ‘strijd met de kolonisatoren’.
Volgens Prigozjin steunen die allerlei terroristische groeperingen en bendes om Afrikaanse landen te destabiliseren en te voorkomen dat hun voormalige koloniën zich verder kunnen ontwikkelen. Uiteraard biedt hij tegelijk de diensten van Wagner aan, die volgens hem de orde kan handhaven en de koloniale terroristen kan vernietigen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden