Ondanks een ongekende protestgolf drukte de Israëlische premier Benjamin Netanyahu de omstreden inperking van de macht van het Hooggerechtshof door. Daarmee ondermijnt hij de democratie en dreigt de Israëlische samenleving steeds verder verscheurd te raken.
De strijd om het hof wordt door sommigen gezien als een strijd om de ziel van Israël. Blijft het een liberale democratie of zal het afglijden tot een autoritaire staat, zoals het Hongarije van Viktor Orbán, waar de onafhankelijkheid van rechters wordt beperkt en de media steeds meer onder staatscontrole komen?
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Het conflict weerspiegelt de toenemende verdeeldheid van het land, waarin seculiere, westers georiënteerde Joden tegenover nationalisten en religieuze fundamentalisten staan. Dat verklaart ook de felheid van het verzet, bijvoorbeeld van de reservisten. Zij waagden hun leven voor een democratisch Israël, niet voor een autoritaire staat waarin (religieuze) extremisten steeds meer macht krijgen.
De politieke crisis in Israël past in een mondiale strijd tussen de voorstanders van de liberale democratie, met grondrechten die door een rechtsstaat worden gefundeerd, en de voorstanders van een ‘illiberale democratie’, die geloven dat een meerderheid, hoe klein ook, haar zin mag doordrijven, zonder rekening te houden met minderheden en andersdenkenden.
Volgens Netanyahu bestaat het Hooggerechtshof uit activistische, niet-gekozen rechters die democratisch genomen besluiten tegenhouden. Maar een liberale democratie vereist checks and balances. Omdat Israël geen Eerste Kamer en geen formele Grondwet heeft, is het Hooggerechtshof de enige institutie die de besluiten van de Knesset kan toetsen aan de basiswetten die de staatsrechtelijke grondslag van Israël vormen. Door de macht van het Hooggerechtshof in te perken, krijgen extremistische politici een vrijbrief.
Israël was altijd trots op zijn democratie, ‘de enige democratie in het Midden-Oosten’. Maar ook hier blijkt hoe kwetsbaar de liberale democratie is, als een demagogische leider een verbond sluit met extremistische groepen. Om aan vervolging wegens corruptie te ontkomen, moest Netanyahu aan de macht blijven. Daarvoor had hij alles over, zelfs een coalitie met racisten en religieuze extremisten op de uiterste rechtervleugel van de Israëlische politiek.
De strijd is nog niet gestreden. Het Hooggerechtshof kan de inperking van zijn eigen macht verwerpen. Dat is een riskante zet, die het hof op ramkoers met de regering zou zetten. Maar Netanyahu’s hervorming is in strijd met de basiswetten die de democratie moeten waarborgen.
Ook het verzet van burgers is niet ten einde, al was het maar omdat Netanyahu nog meer omstreden juridische hervormingen heeft aangekondigd. Het is hoopgevend dat het liberale deel van Israël zich tegen de regering-Netanyahu heeft weten te verenigen, terwijl het land de afgelopen jaren zonder al te veel verzet steeds verder afgleed naar rechts.
Om de democratie te verdedigen, moeten Europa en vooral de Verenigde Staten meer druk uitoefenen op Israël. Israëlische politici menen zich alles te kunnen permitteren, vanwege de strategische positie van Israël en de historische banden met het Westen. Westerse leiders, de Amerikaanse president Joe Biden voorop, moeten Netanyahu en zijn bondgenoten duidelijk maken dat hun steun niet langer onvoorwaardelijk is.
Source: Volkskrant