De Oekraïense president Zelensky was woensdagavond in zijn dagelijkse toespraak verheugd. In een kleine terzijde op het einde richtte hij de aandacht op het slagveld: ‘Overigens hebben onze jongens aan het front vandaag zeer goede resultaten geboekt. Goed gedaan. Meer details volgen later.’
Het was een opmerkelijk optimistische boodschap na weken waarin Oekraïne schoorvoetend moest toegeven dat het langverwachte offensief niet opleverde wat velen misschien hadden gehoopt: grootschalige herovering van bezet gebied. Hier een daar werd een dorpje opnieuw onder Oekraïens bewind gebracht, terreinwinst werd hooguit gemeten in hectometers.
Over de auteur
Joram Bolle is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
Maar daar lijkt deze week verandering in te zijn gekomen. Rusland meldde woensdag dat Oekraïne een grootschalige aanval heeft ingezet in de regio Zaporizja. Met zeker honderd gepantserde voertuigen zou Oekraïne gepoogd hebben de linies te doorbreken, de Russen beweerden de aanvallen af te hebben geslagen. De Oekraïners betrachten als zo vaak stilte, maar Pentagonbronnen zeiden tegen Amerikaanse media van de Oekraïners te hebben gehoord dat dit de hoofdaanval van het offensief is.
Of dat inderdaad zo is, is niet zeker. Wel staat vast dat dit de grootste aanval van het offensief is tot nu toe, zegt Frans Osinga, hoogleraar krijgswetenschappen aan de Universiteit Leiden: ‘Als de berichten kloppen, is Oekraïne 2,5 tot 5 kilometer opgestoomd. Dan hebben we het over significante terreinwinst.’ De opmars vond plaats in de richting van Robotyne.
Het is de voorlopige culminatie van een twee maanden lange uitputtingsslag, aldus Osinga: ‘De afgelopen tijd heeft Oekraïne vooral geprobeerd het Russische verdedigingsvermogen te ondermijnen.’ Oekraïne schakelde zwaar Russisch materieel uit met aanhoudende artillerie-aanvallen, ruimde mijnenvelden en ging loopgraaf voor loopgraaf af om Russische infanterie onschadelijk te maken. Osinga: ‘Zo probeerde Oekraïne ook te ontdekken waar zwakke plekken zitten in de Russische verdediging. Oekraïne is erg voorzichtig omgesprongen met z'n reserves en het westerse materieel dat ze geleverd hebben gekregen.’
Hoewel er nu dus sprake lijkt te zijn van in ieder geval een grote aanval, is Oekraïne nog altijd voorzichtig, denkt Osinga: ‘Er zijn nu berichten dat ze drie bataljons hebben ingezet. Dat maakt één brigade. Oekraïne heeft negen brigades die getraind en bewapend zijn door het Westen. Als de echte hoofdaanval is ingezet, verwacht je meerdere brigades die worden ingezet met honderden gepantserde voertuigen.’
De berichten lopen uiteen, maar de inzet van Duitse Leopard-tanks en Amerikaanse Bradley-gevechtsvoertuigen leek zo tussen de dertig en veertig te liggen. Bovendien, zegt Osinga, zou je een veel grotere logistieke operatie in het achterterrein moeten zien, zoals vrachtwagens die munitie en andere voorraden aanleveren. Zonder een gesmeerde logistieke operatie is elk offensief gedoemd te mislukken.
Mocht de huidige aanval wel onderdeel zijn van de hoofdaanval, dan is de regio Zaporizja daar geen onlogische locatie voor. Het opstomen naar Melitopol dat bij de Zee van Azov in de buurt ligt, is een scenario dat militair analisten veelvuldig genoemd hebben voorafgaand aan het offensief.
Als Oekraïne dat voor elkaar weet te krijgen, drijft het een wig tussen Zuidwest-Oekraïne en de Krim aan de ene kant en de Donbas aan de andere kant. De Russische logistieke operatie wordt dan ernstig verstoord. De enige aanvoerroute met de Krim over de weg loopt dan over de Krimbrug, die het bezette schiereiland aan de oostelijke kant met het Russische vasteland verbindt. Die brug is vorig jaar en vorige week aangevallen door Oekraïne.
Osinga houdt ook nog rekening met andere scenario’s. De grootschalige aanvallen van deze week zouden ook een poging kunnen zijn om een Russische reactie uit te lokken: ‘Misschien willen ze kijken waar Rusland z’n reserves zal committeren.’
Het zou Oekraïne vervolgens ook weer mogelijkheden geven op andere plekken langs de frontlinie. ‘Ook rond Bachmoet heeft Oekraïne stukje bij beetje terrein veroverd. Die successen moeten we niet bagatelliseren. Sinds Rusland uit Cherson is vertrokken is de verovering van Bachmoet het enige succes geweest. Als Oekraïne het weet terug te veroveren, dan betekent dat een grote symbolische winst op Rusland.’
De kans dat er binnenkort een hoofdaanval komt, lijkt groot. Daar heeft Oekraïne naast de terreinwinst op meerdere manieren belang bij. Osinga: ‘Als er substantieel gebied veroverd wordt, is dat een signaal naar de Russen: kijk wat we met het westerse materieel kunnen. En het is ook een signaal naar het Westen: blijf ons van jullie materieel voorzien.’ Het probleem is echter dat je de hoofdaanval maar één keer kunt beginnen: ‘Als je je eenmaal aan de hoofdaanval gecommitteerd hebt, kun je niet terug. Je wilt de Russen zo lang mogelijk in het ongewisse laten.’
Volgens Osinga blijft het een kwestie van geduld. Hoewel velen in het Westen misschien hoopten op een snelle verdrijving van Rusland uit bezet gebied, heeft Oekraïne altijd een langere termijn in gedachten gehad. ‘Als het niet dit jaar lukt, dan kan dit offensief een opmaat zijn naar een offensief van volgend jaar. Dan moet Oekraïne wel met een goede uitgangspositie de winter ingaan’, aldus Osinga.
Het Westen heeft Oekraïne al van veel materieel voorzien, maar grote hoeveelheden granaten en bijvoorbeeld gevechtsvliegtuigen worden op z’n vroegst pas volgend voorjaar geleverd. Met F-16’s zou Oekraïne sneller terrein kunnen veroveren. Nu is Oekraïne nog afhankelijk van onder meer clustermunitie, die de Verenigde Staten hebben geleverd.
Die munitie is omstreden omdat onontplofte delen in een later stadium ook burgerslachtoffers kunnen maken. Osinga ziet de eerste effecten ervan op het slagveld wel: ‘Met één granaat kun je een heel voetbalveld bestrijken. Dat is een effectieve manier om infanteristen uit te schakelen.‘ Westerse landen leunen veel meer op luchtoverwicht, zegt Osinga: ‘Je verpulvert het hele slagveld vanuit de lucht. Ook kun je je eigen troepen beter beschermen. Die luxe heeft Oekraïne niet.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden