Van der Plas deed haar mededeling donderdag in gesprek met De Telegraaf. Ze zei al eerder grote aarzelingen te hebben (‘het is niets voor mij’) en houdt ook nu nog een slag om de arm. Indien de beoogde kandidaat nee zegt, dan gaat Van der Plas haar keuze ‘heroverwegen’.
Maar zeker is dat ze er de voorkeur aan geeft in de Tweede Kamer te blijven. Ze ziet bovendien op tegen ‘nette kleren aan te moeten’ om met andere regeringsleiders te praten en heeft ook vliegangst. Opmerkelijk detail: de beoogde premierskandidaat krijgt plaats twee op de kandidatenlijst van BBB.
Eerder zinspeelde Van der Plas al op een premier voor het binnenland en een grotere rol voor de minister van Buitenlandse Zaken. Maar die variant is in EU-verband niet mogelijk. De Europese Raad, die de politieke prioriteiten van de EU bepaalt, is alleen toegankelijk voor regeringsleiders en gekozen staatshoofden.
De recente parlementaire geschiedenis kent twee voorbeelden van lijsttrekkers die andere kandidaten op het oog hadden voor het premierschap. Hans Wiegel, oud-fractievoorzitter van de VVD, heeft bij meerdere gelegenheden verteld over zijn onderlinge afspraak met LPF-leider Pim Fortuyn in de aanloop naar de verkiezingen van mei 2002.
De twee waren het erover eens dat een kabinet van VVD, LPF en CDA wenselijk was. Mocht de LPF de grootste worden, dan zou Fortuyn zijn fractie in de Kamer leiden en Wiegel zich bereid verklaren premier te worden. Wiegel was toen al ruim twee decennia weg uit Den Haag en stond niet op de kandidatenlijst van de VVD. Het plan ging niet door, omdat Fortuyn werd vermoord en het CDA met Jan Peter Balkenende de verkiezingen won.
Een kabinet van CDA, LPF en VVD kwam er wel, maar bleek dermate wankel dat het al na drie maanden viel. Nieuwe verkiezingen waren noodzakelijk. Zij werden gehouden in januari 2003. PvdA-leider Wouter Bos, die het goed deed in de peilingen, maakte tevoren bekend dat hij in de Kamer wilde blijven.
Twee weken voor de verkiezingen ontvouwde de PvdA het plan dat, mocht de partij de verkiezingen winnen, de Amsterdamse burgemeester Job Cohen de beoogde premierskandidaat was. Ook deze opzet mislukte, omdat opnieuw het CDA met Balkenende de grootste partij werd. Cohen stond niet op de PvdA-kandidatenlijst en kon burgemeester van Amsterdam blijven.
Dat de populaire Van der Plas iemand anders naar voren wil schuiven als premier, is dus een strategie die niet zonder risico is. Het pleit voor haar dat Van der Plas er onomwonden voor uitkomt dat zij zichzelf niet voor die rol geschikt acht. ‘Dan moet ik hakken dragen, terwijl ik helemaal niet op hakken kan lopen. Het grijpt me allemaal een beetje naar de strot, om eerlijk te zijn.’
Tegelijkertijd moet de persoon met ‘internationale ervaring’ concurreren met de zeer ervaren PvdA/GroenLinks-kandidaat Frans Timmermans en VVD-boegbeeld Dilan Yesilgöz-Zegerius, die beiden al een grote naamsbekendheid hebben en openlijk het premierschap ambiëren. Bovendien moet de beoogde nummer twee van Van der Plas ook bereid zijn, mocht de BBB niet in een nieuw kabinet belanden, zitting te nemen in de Tweede Kamer.
In een recente peiling van bureau I&O Research tekent zich een driestrijd af tussen PvdA/GroenLinks, VVD en BBB. Wel kan eventuele deelname van onafhankelijk Kamerlid Pieter Omtzigt nog van grote invloed zijn. Volgens I&O is hij goed voor 46 zetels. Mocht Omtzigt niet meedoen, dan zullen die zetels bij andere partijen belanden.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden