Bij de vorige en tevens eerste editie van de topbijeenkomst waren nog 43 staatshoofden aanwezig. Dat was echter in 2019, lang voordat het Russische leger op bevel van president Poetin Oekraïne binnenviel. De rimpeleffecten van die oorlog zijn overal op het Afrikaanse continent merkbaar. Zo stegen in veel landen de voedselprijzen aanzienlijk, wat bijvoorbeeld in Kenia rellen veroorzaakte.
Dat meer dan de helft van de staatshoofden de top nu overslaat, wordt door analisten gezien als een klap in het gezicht van Poetin. De afwezigheid van onder meer de staatshoofden van belangrijke landen als Kenia en Nigeria ligt volgens Kremlin-woordvoerder Dmitry Peskov aan westerse pogingen om de top onderuit te halen. Meerdere westerse regering hebben volgens hem actief geprobeerd ‘te voorkomen dat de topbijeenkomst plaatsvindt’.
Over de auteur
Joost Bastmeijer is correspondent Afrika voor de Volkskrant. Hij woont in Dakar, Senegal.
Hoewel de Amerikanen de Russische aantijgingen ontkennen, is er wel sprake van westerse druk op Afrikaanse staatshoofden, zegt Olayinka Ajala, docent internationale betrekkingen aan de Leeds Beckett Universiteit. ‘Sinds bij de VN-stemming over de invasie van Rusland bleek dat veel Afrikaanse landen de Russische invasie van Oekraïne niet wilden veroordelen, zie je dat westerse landen veel druk uitoefenen op Afrikaanse regeringen’, zegt hij. ‘Als Afrikaanse overheden Rusland te veel steunen, dreigen zij met repercussies’.
Toch is die druk volgens Ajala niet de enige reden dat Afrikaanse staatshoofden dit keer liever thuisblijven en een vertegenwoordiger naar de top sturen. ‘Rusland is veel minder krachtig dan in 2019’, zegt hij. ‘Afrikaanse leiders zien dat en twijfelen of ze wel iets tastbaars van Poetin kunnen krijgen. Het is een kosten-batenanalyse: aan welke bondgenoot heb je het meest?’
De staatshoofden die wel bij de topbijeenkomst aanwezig zijn, zullen vooral willen spreken over voedselzekerheid en de hoge voedselprijzen in hun landen. Poetin sorteerde daar al op voor in de aanloop naar de top, en zei afgelopen week dat Rusland dit jaar ‘een recordoogst’ graan verwacht. Rusland stapte op 17 juli uit de graandeal met Oekraïne en bombardeerde de Oekraïense graanopslag. Het gat dat Oekraïne achterlaat zegt Poetin te kunnen opvullen, door zowel commercieel als gratis graan te leveren. Dat graan zou met samenwerking van Qatar en Turkije naar Afrika verscheept moeten worden.
Of het plan om Oekraïens graan van de wereldmarkt te weren gaat werken, is de vraag. Zo hebben Doha en Ankara nog niet aangegeven of zij voornemens zijn om met Poetin in zee te gaan. Afrikaanse leiders zullen ondertussen juist terug willen naar de graandeal zoals die eerder van kracht was. Poetin zal daar naar verwachting alleen mee instemmen als westerse landen hun sancties terugschroeven.
Hoewel veel Afrikaanse landen naar verwachting afspraken willen maken over graantoevoer en voedselzekerheid, zullen er ook leiders zijn die met de Russen in gesprek willen over de toekomst van de Wagnergroep. Nog altijd zijn duizenden leden van die paramilitaire groepering actief in verschillende, vaak instabiele Afrikaanse landen zoals Mali, Soedan en Libië. Al meermaals werden de huurlingen, die vaak betrokken zijn bij het delven van grondstoffen, daar in verband gebracht met mensenrechtenschendingen.
Wagnerleider Jevgeni Prigozjin zei vorige week nog in een interview met een Kameroens tv-station dat er ‘geen reductie is van [Wagners] programma’s in Afrika’, ondanks de mislukte muiterij van het huurlingenleger van vorige maand. Over de onzekere toekomst van de groep in Afrika zal waarschijnlijk achter de schermen worden gesproken.
Dat grootmachten als de VS en Rusland ‘Afrika-toppen’ organiseren, is net als de talloze bezoeken van hun buitenlandministers en staatshoofden een teken aan de wand, zegt Olayinka Ajala. ‘Afrikaanse leiders hebben meer zelfvertrouwen gekregen’, zegt hij. ‘Ze weten steeds meer welke troeven zij in handen hebben, zowel als het aankomt op grondstoffen als op Afrika’s menselijk kapitaal’.
Of dat groeiende zelfvertrouwen zich vertaalt naar voor de Afrikaanse landen gunstige overeenkomsten met Rusland, moet volgens Ajala nog blijken. ‘Er wordt aan alle kanten aan Afrikaanse leiders getrokken’, zegt hij. ‘Als zij zich verenigen en niet vallen voor verdeel-en-heerspolitiek, kunnen zij zich samen sterk maken voor bijvoorbeeld een goede, nieuwe graandeal.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden