Beth Mead, de beste speler en topscorer van het EK in 2022, had er genoeg van. De Engelse stapte vorig jaar naar kledingsponsor Nike en vroeg om een kleurverandering van het tenue. ‘Het is fijn om helemaal in het wit te spelen’, legde ze uit. ‘Maar soms, als het de tijd van de maand is, is het niet praktisch.’ De actie, gesteund door haar ploeggenoten, had effect: op dit WK spelen de Engelsen in blauwe korte broeken.
Maar er is nog een reden waarom het de laatste tijd vaker gaat over menstruatie en voetballers: blessures. Op het WK ontbreken veel spelers vanwege gescheurde kruisbanden, iets wat ze doorgaans bijna een heel seizoen langs de kant houdt. Beth Mead overkwam het, net als haar partner Vivianne Miedema. Geregeld wordt een verband gelegd met menstruatie.
Over de auteur
Dirk Jacob Nieuwboer is sportverslaggever voor de Volkskrant en schrijft over voetbal en handbal. Hij was eerder correspondent Turkije en politiek journalist.
‘Het idee bestaat dat vrouwen in een bepaalde fase van de cyclus gevoeliger zouden zijn voor blessures’, weet Edwin Goedhart, bondsarts van de KNVB. Voor de menstruatie zou de spierspanning lager zijn vanwege veranderingen in de hormoonhuishouding. De aanmaak van oestrogeen zou de banden zelf ook weker maken.
Vera Pauw, als bondscoach van Ierland actief op het WK, is een van de voorlopers op dit gebied in het vrouwenvoetbal. Haar eigen zware blessures en die van spelers waren de aanleiding om zich erin te verdiepen. Vaak ontstond een blessure vlak voor ze ongesteld werden. Maar hard bewijs voor een verband is er (nog) niet.
‘Er is wel wat onderzoek van niet van erg hoge kwaliteit’, zegt Katrine Okholm Kryger, docent sportgeneeskunde aan St Mary’s Universiteit in Londen, tegen de BBC. Eigenlijk zou je hormoongehalten moeten meten en dat is ingewikkeld, omdat daarvoor speeksel of bloed moet worden onderzocht.
Goedhart betwijfelt of er ooit een relatie wordt aangetoond, omdat er zoveel andere factoren een rol spelen. ‘De bouw, stress, vermoeidheid, fysiek én mentaal, de houding die iemand had’, somt hij op. ‘Of gewoon een slecht veld.’ En als er al een verband wordt aangetoond, is er een ander probleem: ‘Je kunt moeilijk zeggen: we gaan spelers van de vier weken één week niet inzetten.’
De Amerikaanse vedette Mega Rapinoe kaartte het in 2019 al aan in een tweet: ‘We kunnen er maar beter van alles over weten om prestaties te maximaliseren.’ De Amerikanen maakten gebruik van de toen nieuwe app FitrWoman, waarmee de cyclus werd bijgehouden. Aan de hand daarvan konden onder meer het trainingsschema en de voeding van de spelers worden aangepast. Voetbalclub Chelsea werkt daar sinds 2020 mee.
De KNVB doet dat niet, ook niet als de spelers lang bij het nationale elftal zijn, zoals bij dit WK. ‘We zien daar de meerwaarde niet van in’, legt Goedhart uit. Verzoeken aan de KNVB om met spelers over dit onderwerp te spreken werden afgewezen, omdat zij ‘zich willen concentreren op het voetbal’.
De bondsarts is zelf niet in Australië en Nieuw-Zeeland, maar hij weet hoe de voetballers en staf ermee omgaan. ‘Wij monitoren elke dag hoe de spelers zich voelen, dat doen we bij de vrouwen net zoals bij de mannen. We houden er rekening mee, passen eventueel trainingen aan, maar we kijken niet expliciet naar de cyclus, het gaat erom of iemand klachten heeft.’
Structureel aanpassen van de trainingen aan de fasen in de cycli gebeurt niet. Met een groep van 23 spelers, die allemaal anders in elkaar zitten, die veel of weinig klachten hebben tijdens hun menstruatie, niet allemaal op hetzelfde moment ongesteld zijn, die wel of niet contraceptie gebruiken, is dat ook lastig te organiseren.
Bijkomend probleem, meent de Australische bondsarts Jack Sharkey, is dat de vier verschillende fasen niet altijd precies zijn te onderscheiden. De ‘phase-based training’ is volgens hem een buzzword en is ‘in de praktijk erg moeilijk toe te passen in een team’, zegt Sharkey in de Sydney Morning Herald.
Sporters en trainers die er wel rekening mee houden, zoals Vera Pauw, wijzen op het nut van extra oefeningen die zijn gericht op stabiliteit en coördinatie. ‘Maar is dat niet gewoon voor iedereen goed?’, zegt Goedhart. ‘Ik ben er niet op tegen hoor, je moet je alleen afvragen: zit het dan alleen in die paar dagen? Wij doen die oefeningen eigenlijk standaard al.’
De KNVB houdt dus wel rekening met menstruatie, zonder er een stempel op te plakken. Wellicht verandert dat als er meer bekend wordt over de invloed van menstruatie op prestaties en blessures. Onderzoek komt pas de laatste jaren op gang, en ook op dit vlak hebben vrouwen een achterstand in te halen op mannen.
‘Het is goed dat er meer aandacht voor is’, zegt Goedhart. ‘Aan de andere kant: er komen uit het vrouwenvoetbal ook geluiden om te stoppen met het afschilderen van vrouwen als kwetsbare typen, met verhoogde kansen op kruisbandblessures, hersenschuddingen, die menstrueren waardoor ze minder zouden presteren. Het gaat veel over de beperkingen, terwijl de voetballers zelf vaak al een modus hebben gevonden om ermee om te gaan.’
Tegelijkertijd laat juist de vraag van voetballer Beth Mead om niet-witte broeken zien dat het onderwerp nog in de taboesfeer zit. De angst voor doorlekken leidt af. Volgens onderzoek van Nike zijn spelers rond hun menstruatie hier gemiddeld de eerste negen minuten van een wedstrijd mee bezig.
‘De Nederlandse voetballers draaien al langer mee op een hoog niveau’, stelt Goedhart gerust. In de Nederlandse ploeg rust er volgens hem geen taboe op het onderwerp. ‘Zij weten wanneer ze zich wel of niet moeten aanpassen. En dat het uiteindelijk tegen ze gaat werken als ze dat niet doen en het niet melden.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden