De olympische sport in Nederland heeft na vijftien jaar afscheid genomen van het soms controversiële streven om tot de beste tien sportlanden van de wereld te behoren. De nieuwe missie, wereldkundig gemaakt door chef de mission en oud-zwemkampioen Pieter van den Hoogenband, luidt: inspireren via verhalen.
Met een effectief filmpje werd het beleid van voormalig technisch directeur Maurits Hendriks een jaar voor de Zomerspelen van Parijs afgedankt. In een paar seconden werd de toon gezet. ‘Weet jij nog hoeveel medailles we in Tokio wonnen?’, vraagt baanwielrenner Roy van den Berg, kijkend in de camera. Turnster Eythora Thorsdottir antwoord giechelend, alsof het eigenlijk een belachelijke vraag is. ‘Geen idee’, zegt ze.
Onder Hendriks, die het toptienbeleid in 2008 tot speerpunt maakte, zou zo’n filmpje gelijkstaan aan heiligschennis. De oud-hockeycoach, tegenwoordig werkzaam bij Ajax, maakte een hoge plek in het landenklassement tot zijn ambitie, geheel in lijn met de wensen van de politiek. Die zegde extra geld toe voor sportprogramma’s om de strijd aan te gaan met grotere en rijkere landen, waardoor er vele miljoenen meer naar sportcentrum Papendal stroomden.
Die keuze had consequenties. Geld werd gericht uitgegeven aan sporten waarin Nederland kans maakte op hoge klasseringen, een rationele methode die afgekeken was uit het buitenland. In de praktijk betekende het dat er veel geld ging naar dure welvaartsporten zoals zeilen, roeien, hockey, paardrijden, (baan)wielrennen. Ook konden vrouwen rekenen op extra financiering. In beide gevallen was de kans op succes groter doordat er minder internationale concurrentie te verwachten viel.
Over de auteur
Mark van Driel schrijft al ruim twintig jaar voor de Volkskrant over olympische sporten als tennis, schaatsen en atletiek.
De keuzes van Hendriks werkten. Nederland eindigde bij de Zomerspelen van Tokio als zevende in het medailleklassement, met 36 medailles waaronder 10 gouden plakken. Het was de bekroning van een gestaag opgaande lijn: eerder waren een twaalfde (Beijing), dertiende (Londen) en elfde plek (Rio de Janeiro) behaald. Het was de tweede maal dat een plek in de toptien werd bereikt, maar de eerste keer dat er een grondig uitgestippeld topsportbeleid aan ten grondslag lag.
Toen Nederland voor het eerste in de toptien eindigde (achtste bij de Zomerspelen van Sydney, in 2000) kwam dat vooral door de uitzonderlijke prestaties van enkele supertalenten: Pieter van den Hoogenband, Inge de Bruijn en Leontien van Moorsel haalden acht van de twaalf gouden medailles binnen.
Dat de prestatiecultuur onder Hendriks een keerzijde had, bleek de afgelopen jaren. In tal van olympische sporten bleken technisch directeuren en coaches de grenzen van sporters te hebben overschreden. Er was sprake van een onveilig klimaat in bijvoorbeeld turnen en hockey. Er loopt inmiddels een meerjarig onderzoek naar de topsportcultuur in Nederland, met Van den Hoogenband als ambassadeur.
Uitgerekend Van den Hoogenband, die als tweevoudig olympisch zwemkampioen van Sydney onbedoeld een aanjager van het toptienbeleid is geweest, trad naar voren als de belangrijkste woordvoerder van de nieuwe lijn. ‘De medailleprognoses, het medailleklassement: ik geloof het allemaal wel’, zei hij met een wegwerpgebaar en geveinsde blik van vermoeidheid voor de NOS-camera.
Met een glimlach vervolgde hij: ‘Voor mij is het belangrijk dat mensen een mooie ervaring kunnen hebben, mooie Spelen kunnen hebben. Je wil niet dat mensen op een negatieve manier terugkijken en een rotervaring hebben.’
De nieuwe beleidslijn werd ook in het filmpje benoemd, na beelden van gedenkwaardige olympische momenten uit Tokio. BMX’er Niels Kimmann die goud won ondanks een ernstige aanrijding, Abdi Nageeye die tijdens zijn eigen zilveren race een bevriende marathonloper naar de bronzen plak coachte, de onverwachte zilveren medaille voor de 4x400 meter estafettelopers, Sifan Hassan die ten val kwam op de 1.500 meter maar haar serie toch won.
‘Wat staat wel op je netvlies gebrand?’, is de vraag van de voice-over na die beeldenreeks. Het antwoord: ‘Verhalen betekenen meer dan medailles.’
Voor Van den Hoogenband is dat de essentie van de Olympische Spelen. Tegen de NOS zei hij: ‘De missie van de sporters is het inspireren van een nieuwe generatie. Hoe zal je herinnerd worden? Hoe ga je met je collega’s om? Hoe ga je met je tegenstander om? Hoe ga je Nederland vertegenwoordigen op dat mooiste sportpodium in Parijs: dat wordt onze missie. Hopelijk gaat dat ook nog omgezet worden in een paar hele mooie resultaten en dat levert weer verhalen op.’
Wat onbesproken bleef door de chef de mission is hoe die nieuwe aanpak wordt omgezet in beleid. Hoe vertaalt NOCNSF ‘inspireren via verhalen’ naar topsportprogramma’s? Hoe gaat de sportkoepel miljoenen verdelen, coaches beoordelen en sporters selecteren op basis van een pakkend motto? De mooiste sportverhalen ontstaan vaak door spontane combinaties van pech, toeval en persoonlijkheid. Ze laten zich niet regisseren door technisch directeuren en trainers.
Een medailleklassement van bijzondere verhalen kent de Olympische Spelen niet. Dat is geen toeval. De internationale topsport is een harde wereld, waarin geld vaak bepalend is voor succes en met succes nieuw geld wordt aangetrokken. Het vergt durf om die cyclus te doorbreken, al is de opbrengst ongewis. Maar zonder risico’s geen topsport; dat weet Van den Hoogenband als geen ander.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden