Op de Zuidpool is het nu hartje winter, het moment waarop het zee-ijs juist flink zou moeten aangroeien. Maar dit jaar blijft die aangroei ver achter. Volgens het KNMI lag er begin deze maand zo’n 2,6 miljoen vierkante kilometer minder ijs op Antarctica dan normaal. Dat is ruim zestig keer het oppervlak van Nederland.
Al sinds begin dit jaar verbazen experts zich over de kleine oppervlakte van het zee-ijs voor de kust van het continent. In de Antarctische zomer, van januari tot maart, stelden wetenschappers van het Amerikaanse National Snow and Ice Data Center (NSIDC) vast dat er historisch weinig ijs lag. Daarna groeide het weer wat aan, maar sinds mei gaat dat veel minder snel dan in voorgaande jaren.
‘Dit gaat alle records te buiten’, zegt Roderik van de Wal, hoogleraar zeespiegelstijging aan de Universiteit Utrecht. ‘Tot 2016 groeide het zee-ijs in de Antarctische winter ieder jaar vrij stabiel aan, daarna is het omgeslagen. Dit jaar is helemaal uitzonderlijk.’
De snelle afname van zee-ijs kan op lange termijn grote gevolgen hebben, zegt de hoogleraar. ‘Smeltend zee-ijs draagt weliswaar niet direct bij aan de zeespiegelstijging, maar wel indirect.’ Minder zee-ijs betekent warmer water rond het continent. Daardoor kunnen de ijsplaten die voor de kust drijven smelten. Die platen zijn een soort van beschermingsmuur die het landijs op Antarctica op zijn plek houdt. Van de Wal: ‘Als die verdwijnen, breekt het landijs af of smelt het en stijgt de zeespiegel.’
De precieze reden van de verminderde aangroei van zee-ijs is moeilijk aan te wijzen. Waarschijnlijk hangt het samen met veranderde weersomstandigheden boven Antarctica, zegt Dewi Le Bars, klimaatonderzoeker bij het meteorologisch instituut KNMI. ‘De afgelopen jaren is de westenwind aangetrokken. Die duwt het koudere oppervlaktewater naar het noorden waardoor het warmere water uit de diepte naar boven komt’, aldus Le Bars. ‘Daardoor kan het ijs minder goed aangroeien.’
In hoeverre dat te wijten is aan klimaatverandering is niet zeker, zegt Le Bars. Daarvoor is onvoldoende data beschikbaar. ‘Maar klimaatverandering creëert wel de omstandigheden waaronder dit soort records makkelijker worden gebroken. De aarde is warmer, dus de temperatuur van het zeewater ook.’
Wat het extra moeilijk maakt: de afname van de afgelopen maanden is zo extreem dat klimaatverandering niet alles kan verklaren, zegt Van de Wal. ‘Als je kijkt wat voor scenario we zouden verwachten door opwarming van het klimaat, dan kom je niet uit op deze afname van zee-ijs.’ Volgens de hoogleraar gaat het waarschijnlijk om een combinatie van factoren. Zo kan ook de terugkeer van El Niño van invloed zijn. Bij dat weerfenomeen, dat zich eens in de twee tot zeven jaar voordoet, is de oppervlaktetemperatuur van de Stille Oceaan rond de evenaar warmer dan normaal.
De afname van zee-ijs is dit jaar zo extreem dat het bijna onvoorstelbaar is dat het zich volgend jaar herhaalt, zegt klimaatonderzoeker Le Bars. ‘Als de weersomstandigheden veranderen, kan het zee-ijs bijvoorbeeld weer beter aangroeien. Maar er is ook een kans dat er iets blijvends is veranderd. Hoe dan ook verwachten we dat door klimaatverandering over tien of twintig jaar minder zee-ijs ligt dan nu, met alle gevolgen die daarbij horen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden