Zuid-Europa is bloedheet en in China en de Verenigde Staten zijn temperaturen van meer dan 50 graden gemeten. Maar 's werelds extreemste hittegolf speelt zich af op een plek waar maar weinig mensen komen: het open water van de Noord-Atlantische Oceaan.
De temperatuur van het zeewater is er opgelopen naar 24,6 graden. En dat is de gemiddelde temperatuur, over het reusachtige wateroppervlak van de evenaar tot aan Groenland en Spitsbergen.
Dat is 1,5 graad warmer dan wat in de afgelopen tientallen jaren een normale julitemperatuur was. Statistisch is zo'n grote afwijking eigenlijk onmogelijk. Maar de praktijk trekt zich daar niets van aan.
Ruim een maand geleden vroeg NU.nl oceanografen naar de oorzaak. Die kwamen toen een heel eind: in het zuiden houdt de warmte verband met El Niño (extra warm water in de Grote Oceaan) en bij Europa met een hardnekkig hogedrukgebied dat in Nederland een kurkdroge mei en juni bracht.
Daar kun je bij optellen dat de oceanen elk jaar warmer worden door de stijging van broeikasgassen. Dat wordt nu mogelijk versneld door nieuwe brandstofrichtlijnen voor de scheepvaart.
We bleven met één vraag over: is er ook iets aan de hand met de Golfstroom? Die oceaanstroming transporteert warmte uit de Golf van Mexico richting Groenland.
Door klimaatverandering wordt de stroming zwakker. Daardoor vormde zich ten zuiden van Groenland in de afgelopen jaren een kleine koudwaterbel: de enige plek op aarde die afkoelt, nota bene als gevolg van de mondiale opwarming.
Die hardnekkige 'cold blob' bleek in juni al verdwenen. Sindsdien is het raadsel groter geworden: juist dat voorheen blauwe gebied is nu donkerrood op de temperatuurkaart, met de komst van een uitzonderlijk sterke waterhittegolf voor de kust van Canada. Het water is daar in korte tijd opgewarmd tot meer dan 5 graden boven normaal.
Is de warme Golfstroom juist plotsklaps tegen de trend in naar een hogere versnelling geschoten? Geen van de onderzoekers die NU.nl daarover spreekt, zegt daar zeker van te zijn. Maar Golfstroomexpert Stefan Rahmstorf van het Instituut voor Klimaatonderzoek te Potsdam zegt geen verdere aanwijzingen te zien dat de hoge temperaturen komen door een verandering in oceaanstromingen.
Ook oceaanonderzoeker Dewi Le Bars van het KNMI betwijfelt of de Golfstroom momenteel krachtiger is. In de zomermaanden wordt deze stroming voor een belangrijk deel aangedreven door een met de klok meedraaiend patroon van winden. Maar tijdens El Niño is een deel van deze winden juist zwakker, niet krachtiger.
Waar komen die torenhoge temperaturen dan vandaan? Le Bars geeft toe geen sluitende verklaring te hebben: "Om eerlijk te zijn heb ik gewoon geen idee."
Le Bars verwachtte dat de Atlantische temperaturen na de extreme juni weer zouden stabiliseren. In West-Europa pikten de westenwinden eind juni weer op. De sterk opgewarmde bovenlaag van de oceaan kan dan weer mengen met koeler water op grotere diepte.
"Als de wind zwakker is dan normaal, kan het oppervlak heel snel opwarmen. Vorige maand dacht ik dat het daarna weer snel zou normaliseren. Maar terwijl de wind bij ons nu niet zwak is, zien we ook in onze regio nog hoge temperaturen", zegt de oceaanonderzoeker.
Toch zit een deel van de verklaring wel in de wind. Juist toen bij ons de westenwind weer aantrok, nam die boven de Canadese oostkust af. De luchtdruk blijkt daar sinds eind juni hoger dan normaal. Zo kun je zeggen dat de hotspot van de Atlantische hittegolf de verplaatsing van hogedrukgebieden heeft gevolgd, van het oosten naar het westen van de oceaan.
Maar hogedrukgebieden hebben we aan de lopende band. Kan dat een temperatuursprong van maar liefst 5 graden verklaren? "Het blijft gissen naar de oorzaken van deze veel te warme oceaan", zegt Michiel van den Broeke, hoofd van het Instituut voor Marien en Atmosferisch onderzoek Utrecht (IMAU). "Dus zal ook deze hittegolf gericht onderzocht moeten worden." Geen zomervakantie voor klimaatwetenschappers dus.
Source: Nu.nl algemeen