Waar het water op de aarde vandaan kwam, is een van de openstaande raadsels in de wetenschap. Was het er al toen onze thuisplaneet ontstond, ruim 4,5 miljard jaar geleden? Of is het pas later aangeleverd, door inslagen van kometen en planetoïden? De James Webb Space Telescope heeft nu het begin van een antwoord gevonden. Niet door het verleden van de aarde te bestuderen, maar door naar een ander planetenstelsel-in-wording te kijken.
De jonge ster PDS 70, 370 lichtjaar ver en zo’n 5,4 miljoen jaar oud, wordt omgeven door een schijf van gas- en stofdeeltjes waarin eerder al twee pasgeboren reuzenplaneten zijn ontdekt. Die hebben samen een brede zone in de schijf leeg geveegd. Alles wijst erop dat er in het binnenste deel van de schijf kleinere planeten die lijken op de aarde, aan het samenklonteren zijn.
Over de auteur
Govert Schilling is wetenschapsjournalist gespecialiseerd in sterrenkunde. Hij schreef tientallen boeken over het heelal en maakte onder meer de televisieserie Govert naar de grenzen van het heelal.
Met het deels in Nederland ontwikkelde Miri-instrument van de James Webb-telescoop is in dat binnenste gebied nu waterdamp ontdekt, met een temperatuur van ruim 300 graden. Die watermoleculen kunnen dus deel gaan uitmaken van de planeten die daar ontstaan. De ontdekking, waar ook sterrenkundigen uit Groningen, Leiden en Nijmegen aan meewerkten, is deze week gepubliceerd in vakblad Nature.
‘Een onverwacht resultaat,’ aldus Gijs Mulders van de Chileense Adolfo Ibañéz-universiteit. Hij doet onderzoek aan exoplaneten (planeten rond andere sterren) en is niet bij de nieuwe ontdekking betrokken. Volgens Mulders wordt algemeen aangenomen dat de binnendelen van planetenstelsels-in-wording zijn ‘uitgedroogd’, onder andere door de hitte van de centrale ster. Watermoleculen zouden dan uiteenvallen in afzonderlijke waterstof- en zuurstofatomen.
Het lijkt onwaarschijnlijk dat het water in de binnendelen van de schijf rond PDS 70 afkomstig is uit de veel verder weg gelegen buitendelen. Daar komen weliswaar stofdeeltjes voor die bedekt zijn met een dun laagje ijs, maar zulke bevroren stofjes kunnen nooit de brede lege zone ‘oversteken’ waar de twee pasgeboren reuzenplaneten in ronddraaien. Vermoedelijk gaat het dus om waterdamp met een ‘lokale’ oorsprong. Hoe de watermoleculen intact kunnen blijven op zo’n kleine afstand van de ster is overigens niet duidelijk.
‘Dit is een opwindende ontdekking,’ zegt exoplanetenonderzoeker Yamila Miguel van de Leidse Sterrewacht, evenmin bij het onderzoek betrokken. ‘Water is onmisbaar voor het leven zoals wij dat kennen, dus het is bijzonder dat het aanwezig blijkt te zijn in gebieden waarin aardeachtige planeten ontstaan, ook al is dit natuurlijk geen garantie dat zich in de toekomst leven zal ontwikkelen op die planeten.’
Ook Mulders wijst op het belang voor de speurtocht naar buitenaards leven. ‘Dit betekent dat water mogelijk op veel meer planeten kan voorkomen dan voorheen werd gedacht,’ zegt hij.
De hoop is dat James Webb in de toekomst ook in veel andere planetenstelsels-in-wording waterdamp zal vinden. Bovendien staan er nieuwe, gedetailleerde waarnemingen van PDS 70 op het programma met de Nircam-camera van de ruimtetelescoop.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden