Op dit moment smeden politieke partijen plannen voor hun verkiezingsprogramma. Het gigantische lerarentekort is een probleem dat geen enkele partij kan negeren. Om dit probleem in perspectief te plaatsen, moeten we ons bezighouden met de diepere oorzaken ervan. Vroeger werkten in het onderwijs hoofdzakelijk leraren. Tegenwoordig kan iemand onderwijsprofessional zijn zonder het vakmanschap van leraren te beoefenen; om scholen heen bevindt zich een enorme schil van onderwijsprofessionals die niet lesgeven. Ons onderwijsveld kenmerkt zich door een scheiding tussen kennen en handelen.
Over de auteurs
Jacquelien Bulterman is auteur van ‘Het Lerarentekort, pleidooi voor vakmanschap’.
Zij schreef deze tekst mede namens:
Annet Kil-Albersen.
Jiska Kniep, teamleider VO.
Andrew Niemeijer, leraar Engels VO.
Jasper Rijpma, leraar geschiedenis.
Tanja de Ruijter, rector.
Alle van Steenis, bestuurder.
Anna van Strien-Windgassen, lerarenopleider en leraar Nederlands VO.
Jan van de Ven, leraar PO & directeur content ResearchEd.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Uiteraard hebben deze professionals wel kennis over onderwijs, maar dit is een ander soort kennis dan leraren nodig hebben. Het verschil kun je vergelijken met kennis over voetbal: iemand op de tribune kan daar veel verstand van hebben zonder te kunnen voetballen. Maar met deze kennis win je geen wedstrijd; daarvoor heb je goede voetballers nodig. Goede voetballers hebben handelingskennis.
Zo hebben ook leraren handelingskennis nodig; kennis van hoofd, hart en handen. Lesgeven aan kinderen en jongeren is een zeer complex beroep. Kennis op papier is daarvoor belangrijk, maar niet voldoende.
Op scholen wordt deze handelingskennis gecultiveerd, maar handelingskennis heeft geen officiële status. Ons systeem erkent vooral kennis op papier. Daarom kennen we gezag toe aan professionals die het vak van leraar niet beheersen.
In de geneeskunde zou zo’n situatie ondenkbaar zijn. Wie kan zich een gepromoveerde chirurg voorstellen die niet opereert, of een hoogleraar neurologie die geen patiënten behandelt? In de geneeskunde horen kennen en handelen als vanzelfsprekend bij elkaar. Maar het onderwijs kent een gespleten kennisinfrastructuur. Met als gevolg dat het belangrijkste werk, het vakmanschap van leraren, onderaan in de hiërarchie is terechtgekomen.
Dit systeem lokt op diverse manieren een lerarentekort uit. Allereerst lukt het onvoldoende om beginnende leraren voor te bereiden op dit complexe beroep. Een kwart is binnen vijf jaar uitgestroomd. Werken met kinderen en jongeren is hectisch en onvoorspelbaar. Er wordt veel van leraren en schoolleiders gevraagd. Het zwoegen en zweten op het veld maakt de vlucht naar de tribune aantrekkelijk.
Op de tribune heerst een andere dynamiek. Onwillekeurig is een betuttelende taal ontstaan, die benadrukt wat leraren fout doen, alsof er een andere beroepsgroep bestaat die het allemaal beter kan. Werken in het onderwijs wordt er zo niet populairder op.
Deze hiërarchie moet anders. Dat doet pijn, maar kan plaatsvinden zonder te zwartepieten en te polariseren. Ook de professionals op de tribune zijn van goede wil. De oorzaak van het probleem ligt niet bij mensen, maar bij het systeem, bij de scheiding tussen kennen en handelen.
Het lerarentekort noopt ons om een infrastructuur te bouwen die handelingskennis centraal stelt en leraren stimuleert om hun handelingskennis te verbeteren. Het systeem moet leraren gaan prikkelen om steeds betere vakmensen te worden. De trots van artsen is dat ze patiënten behandelen, of ze nu gewoon arts, gepromoveerd of hoogleraar zijn. Zo moet de trots van iedere onderwijsprofessional worden dat ze leerlingen onderwijs geven.
De discussie moet allereerst gevoerd worden met respect voor de goede bedoelingen van alle betrokkenen. Er staan in het funderend onderwijs afgerond 200 duizend fte’s tegenover 2 miljoen kinderen. Bij wijze van spreken zijn er genoeg leraren, ze geven alleen geen les.
De politiek kan bevorderen dat onderwijsprofessionals – naast hun huidige rol - voldoende ‘vlieguren’ voor de klas gaan maken. Het zou bijvoorbeeld op den duur normaal moeten worden dat een hoogleraar onderwijspedagogiek gedurende zijn of haar gehele loopbaan parttime leraar in het funderend onderwijs blijft. Een hoogleraar geneeskunde blijft per slot van rekening ook altijd arts.
Een verbinding tussen kennen en handelen slaat meerdere vliegen in één klap: er komen meer leraren, onderwijsprofessionals begrijpen beter wat het onderwijs nodig heeft en het beroep van leraar krijgt meer status. Een verbinding tussen kennen en handelen is geen gelegenheidsoplossing, maar een nieuw, veelbelovend paradigma dat het fundament van het onderwijs op orde kan brengen.
Natuurlijk heeft het geen zin om mensen te dwingen om voor de klas te gaan staan die niet willen of kunnen. Een verandering heeft tijd nodig; Keulen en Aken zijn niet op één dag gebouwd. Wie persoonlijk niet voelt voor de plaats voor de klas, kan toch een beweging steunen die uiteindelijk resulteert in een centrale plaats voor vakmanschap.
Met het aantreden van een nieuw kabinet nemen we afscheid van Mark Rutte. Hij heeft het premierschap altijd gecombineerd met een positie als leraar. Als dit op zijn niveau kon, waar dan niet?
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden