Na de onverwachte verkiezingsuitslag ziet de Spaanse politicoloog Pablo Simón eigenlijk maar twee opties. Of Pedro Sánchez, de huidige sociaal-democratische premier, vormt een coalitie met de partijen die regionale onafhankelijkheidsbewegingen in Catalonië en Baskenland steunen – iets wat veel Spanjaarden tegen de borst stuit – of er komen nieuwe verkiezingen in de winter.
Verkiezingswinnaar Alberto Núñez Feijóo, de lijsttrekker van het rechtse Partido Popular (PP), speelt volgens Simón voorlopig een bijrol. Ondanks de 136 behaalde zetels, 14 meer dan de partij PSOE van premier Sánchez, voorziet de politicoloog geen regering met de PP erin.
Dat komt door het verlies van de extreem-rechtse partij Vox, waarmee PP een coalitie had willen vormen. ‘Dat Vox zetels zou verliezen, werd wel verwacht’, zegt Simón, die verbonden is aan de Universiteit Carlos III in Madrid. ‘Maar na deze verkiezingsuitslag zijn ze ook niet meer cruciaal bij het vormen van een coalitie.’ Samen hebben de partijen geen absolute meerderheid. ‘Dat is erg slecht nieuws voor ze.’
Bij de regionale verkiezingen eind mei hadden de rechtse partijen juist veel stemmen gewonnen. Dit was de aanleiding voor premier Sánchez om de landelijke verkiezingen te vervroegen.
Partido Popular en Vox zijn sinds de regionale verkiezingen in enkele Spaanse regio’s samen aan de macht. De symboolpolitiek die de twee partijen bedrijven, kreeg afgelopen tijd veel aandacht in het land.
In een dorp in Cantabrië besloten PP en Vox bijvoorbeeld de Disney-film Lightyear niet te vertonen, omdat in de film twee vrouwen met elkaar zoenen. Op andere plekken besloten de partijen dat er geen lhbti-vlaggen in overheidsgebouwen mogen hangen.
‘Mogelijk heeft de overwinning van de rechtse partijen tijdens de vorige verkiezingen de linkse kiezer gemobiliseerd’, zegt politicoloog Simón. ‘En heeft de gematigde kiezer door dit soort acties toch gekozen voor de sociaal-democratische partij, in plaats van het conservatieve PP of Vox.’
‘Afgelopen tijd is zichtbaar geworden hoe extreem-rechts te werk gaat’, zegt Gijs Mulder, universitair docent Spaanse taal en cultuur aan de Radboud Universiteit Nijmegen, die de Spaanse politiek op de voet volgt. ‘Veel Spanjaarden hebben zich achter de oren gekrabd en bedacht dat dit een stap te ver is.’
De Partido Popular heeft bovendien een desastreuze laatste campagneweek gehad, zag Mulder. Feijóo werd tijdens een televisie-interview door een journalist geconfronteerd met het feit dat zijn partij de pensioenen niet altijd heeft laten meestijgen met de inflatie, terwijl hij dat wel beweerde. ‘Ook heeft hij de fout gemaakt maar een keer direct met Sánchez in debat te gaan.’
Voor premier Sánchez hebben de verkiezingen redelijk goed uitgepakt. Mulder: ‘Sánchez is een echte comebackkid. Hij heeft het al een paar keer goed gedaan vanuit een moeilijke uitgangspositie.’
Tegelijkertijd is het nog maar de vraag of het hem wel gaat lukken om een coalitie te vormen. Daarvoor zal hij medewerking nodig hebben van partijen die voor Baskische en Catalaanse onafhankelijkheid staan, zoals Junts per Catalunya, de partij van de naar België gevluchte Carles Puigdemont. Míriam Nogueras, de lijsttrekker van Junts, zette maandagochtend hoog in: ze eist politieke amnestie en een referendum voor Catalaanse onafhankelijkheid.
‘Daarmee speelt de Catalaanse onafhankelijkheidsbeweging toch nog een grote rol in de landelijke politiek’, zegt Mulder. ‘Dat is opvallend, want je zou kunnen zeggen dat de angel uit de beweging is. Slechts een klein deel van de bevolking is nog vóór Catalaanse onafhankelijkheid en de drie partijen van het Catalaans onafhankelijkheidsproces hebben slecht gescoord. Toch spelen ze nu wel een sleutelrol in de coalitievorming.’
Simón zegt ‘nog geen idee’ te hebben wat de kans van slagen is voor een nieuwe regering onder Sánchez, of dat er toch nieuwe verkiezingen moeten komen. ‘Alle partijen zijn nog aan het herstellen van dit resultaat. Dit scenario had niemand verwacht.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden