Brokkelt de Duitse politieke muur rond extreem-rechts af? Deze vraag domineert in Duitsland het politieke debat sinds de leider van de rechts-conservatieve CDU, de grootste partij in de peilingen, afgelopen weekend hintte dat hij samenwerking met de Alternative für Deutschland (AfD) niet geheel uitsluit. Althans niet op lokaal niveau. Vorige maand won de AfD voor het eerst een regionale verkiezing, daarna een burgemeestersverkiezing.
‘Dat hebben wij te accepteren’, zei CDU-leider Friedrich Merz zondag. ‘En natuurlijk moet in gemeenteraden dan ook worden gezocht naar manieren waarop men gezamenlijk de stad of het district vormgeeft.’
Over de auteur
Remco Andersen is correspondent Duitsland voor de Volkskrant. Hij woont in Berlijn. Als Midden Oosten-correspondent won hij de Lira-prijs voor buitenlandjournalistiek voor zijn werk in Syrië en Irak.
Direct viel half Duitsland over Merz heen, inclusief vele prominenten uit zijn eigen partij. Zijn uitspraken komen op een moment dat Duitsers uit het politieke midden zich grote zorgen maken. De AfD staat op recordhoogte in de Duitse peilingen, op een stevige tweede plek. Een op de vijf Duitsers wil gaan stemmen op de partij.
De AfD maakte de afgelopen tien jaar furore met haar verzet tegen immigratie, en strijdt inmiddels tegen alles – van coronamaatregelen en Oekraïne-steun tot de democratische orde als geheel. De Duitse veiligheidsdienst ziet de AfD als deels, mogelijk geheel, extreem-rechts, en heeft de partij onder observatie gesteld.
De politieke omgang met de AfD bestaat uit een onvoorwaardelijke Brandmauer, de Duitse versie van het cordon sanitaire. Op alle bestuurlijke niveaus, en gedeeld door alle partijen. Juist nu zaait Merz daarover twijfel.
Merz breekt met een ‘taboe’, zei Kevin Kühnert, partijsecretaris van regeringsleider SPD. Ook uit de CDU zelf klinkt hevige kritiek. ‘De CDU kan, wil, en zal niet met een partij samenwerken waarvan het bedrijfsmodel bestaat uit haat, tweespalt, en uitsluiting’, tweette de nieuwe Berlijnse burgemeester Kai Wegner. ‘De AfD is antidemocratisch en rechts-extreem’, zei de leider van CDU’s Beierse zusterpartij de CSU, Markus Söder. ‘Wij wijzen samenwerking af, op welk niveau dan ook.’
Merz trok zijn woorden pijlsnel terug en tweette dat hij de AfD volledig uitsluit, ‘en ik heb nooit anders gezegd’. Eerder sloot hij samenwerking op wetgevend niveau – in de EU, de Duitse federale regeringen, en de deels onafhankelijke Duitse deelstaten – expliciet uit. Zijn uitspraak over gemeentepolitiek is echter multi-interpretabel. Merz zegt nu dat hij slechts bedoelde dat de CDU, net als andere partijen, een omgang moet vinden met de groeiende AfD-invloed in gemeenten.
Um es noch einmal klarzustellen, und ich habe es nie anders gesagt: Die Beschlusslage der @CDU gilt. Es wird auch auf kommunaler Ebene keine Zusammenarbeit der #CDU mit der AfD geben. (FM)
‘Merz speelt met vuur’, zegt politiek wetenschapper Frank Decker. ‘Zijn uitspraken zijn gericht op AfD-stemmers, in een poging die voor de CDU terug te winnen. Maar hij kan niet goed overzien wat voor gevolgen zijn uitspraken hebben. In Oost-Duitsland bestaat nauwelijks nog een Brandmauer, en hiermee brokkelt die verder af.
‘In kleine gemeenten waar men niet met vaste coalities werkt, komt het al voor dat CDU-voorstellen een meerderheid halen met steun van de AfD. Of andersom. In Oost-Duitse deelstaten, waar de AfD zeer sterk is, gebeurt dat steeds vaker. Merz’ uitspraken zullen die trend verder versterken. CDU-raadsleden krijgen het idee dat ze nog wat soepeler met de AfD kunnen omgaan. En CDU-stemmers die twijfelen over een overstap naar de AfD kunnen denken: als de CDU samenwerking overweegt, is het kennelijk oké om op ze te stemmen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden