De opiniepeilers in Spanje zaten er flink naast en de voorspelde rechtse meerderheid kwam er niet. Het extreem-rechtse Vox verloor zelfs flink (van 55 naar 33 zetels) en zal daardoor waarschijnlijk niet toetreden tot een volgende Spaanse regering. Wat er wél gaat gebeuren is minder duidelijk. Voor een meerderheid in de Cortes, de Spaanse Tweede Kamer, zijn 176 van de 350 zetels.
Een alternatief is een minderheidskabinet. Daarvoor is het voldoende dat de premier meer voor- dan tegenstemmen krijgt. Om dat voor elkaar te krijgen, moet die potentiële tegenstanders zover zien te krijgen dat zij zich van stemming onthouden. Op die manier wist de zittende premier Pedro Sánchez in 2019 een kabinet te vormen. Het nieuwe parlement is echter zo verdeeld dat ook een minderheidskabinet moeilijk te vormen zal zijn.
Welke opties hebben de partijen? De vier scenario’s op een rij.
De conservatieve Partido Popular (PP) van Alberto Nunez Feijóo heeft zondag een grote overwinning geboekt. De PP ging van 89 naar 136 zetels, terwijl de rivaliserende, centrumlinkse Partido Socialista Obrera Español (PSOE) 122 zetels haalde, 2 meer dan in 2019.
Op basis daarvan vindt Feijóo dat hij als eerste mag proberen een regering te vormen. Daarvoor heeft hij de steun nodig van het extreemrechtse Vox. Samen komen die partijen op 169 zetels, zeven te weinig voor een meerderheid in het parlement.
Gedoogsteun zou kunnen komen van regionale partijen, onder meer uit Catalonië en Baskenland. Maar die partijen willen absoluut niet samenwerken met Vox. Als fel pleitbezorger van de Spaanse eenheidsstaat wil Vox separatistische partijen zelfs verbieden. Ondanks zijn grote overwinning lijkt deze weg voor Feijóo afgesloten.
De PSOE van premier Pedro Sánchez en de radicaal-linkse partij Sumar (waarin Sánchez’ coalitiepartner Podemos opging) haalden samen 153 zetels. Anders dan de rechtse combinatie van PP en Vox zouden zij wel gesteund kunnen worden door regionale partijen, die de laatste jaren ook de regering van Sánchez gedoogden. Die combinatie zou op 173 zetels komen, en dus ook geen meerderheid hebben.
In theorie zou Sánchez opnieuw een minderheidsregering kunnen vormen. Om een vertrouwensvotum te overleven, zouden de Catalaanse separatisten van Junts per Catalunya, de partij van Carles Puigdemont, zich moeten onthouden van stemming.
Dat brengt de Catalanen in de positie van kingmaker en in ruil voor onthouding zullen zij hoge eisen stellen. ‘We zullen Pedro Sánchez geen premier maken in ruil voor niets’, zei lijsttrekker Miriam Nogueras zondagavond.
Een akkoord met Junts is niet eenvoudig. De afgelopen vier jaar stemde de partij consequent tegen de regering van Sánchez. Bovendien zou zo’n akkoord omstreden zijn, omdat de Catalaanse onafhankelijkheidsbeweging zondag zwaar verloor. De drie Catalaanse partijen gingen van 23 naar 14 zetels.
Ook PP-leider Feijóo zou een minderheidsregering kunnen vormen. In dat geval zou de PSOE zich moeten onthouden van stemming in het parlement. Zondag riep Feijóo hiertoe op: ‘Als de partij met de meeste stemmen niet kan regeren, is het enige alternatief een patstelling. Dat is niet in het voordeel van Spanje.’ De kans dat PSOE-leider Sánchez hiervoor voelt, is minimaal. In de campagne heeft hij deze mogelijkheid herhaaldelijk afgewezen.
Als geen van de partijen erin slaagt een regering te formeren, volgen nieuwe verkiezingen, zoals in 2015 en 2019 ook al gebeurde. Dat onderstreept nogmaals hoe moeilijk het is om een regering te vormen in het extreem verdeelde politieke landschap van Spanje. Voor de EU komt de Spaanse politieke crisis uiterst ongelegen. Juist dit half jaar is Spanje voorzitter van de EU. De politieke onzekerheid in Madrid komt de politieke slagkracht van het Spaanse voorzitterschap zeker niet ten goede.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden