Dit bleek zondagavond uit de eerste stembuspeilingen. De verkiezingsuitslag betekent een nederlaag voor zittend premier Pedro Sánchez. Zijn sociaaldemocratische PSOE lijkt tussen de 113 en 118 zetels te gaan behalen.
De afgelopen vijf jaar vormde Sanchez een coalitie met het radicaal-linkse Podemos, dat is opgegaan in de nieuwe partij Sumar. Radicaal-links stond in de eerste stembuspeilingen op tussen de 27 en 31 zetels, terwijl Vox ergens tussen de 24 en 31 zetels lijkt uit te komen. Wie als derde is geëindigd, was in de eerste stembuspeilingen dus nog niet duidelijk.
Wel duidelijk is dat premier Sánchez gegokt en verloren heeft. De 51-jarige premier verraste eind mei vriend en vijand door vervroegde verkiezingen uit te schrijven. Hij deed dit nadat de sociaaldemocraten eind mei een zware nederlaag hadden geleden bij regionale en lokale verkiezingen.
Waarschijnlijk wacht Spanje nu een periode van moeizame onderhandelingen over een nieuwe coalitie onder leiding van de 61-jarige Feijóo. De meest voor de hand liggende combinatie is die tussen de PP en Vox, de partij van de 47-jarige Santiago Abascal. Daarmee zou extreem-rechts voor het eerst sinds de tijd van de in 1975 overleden dictator Francisco Franco weer tot de Spaanse regering toetreden.
De zittende Spaanse regering voerde een progressief beleid waarbij de rechten van lhbti’ers en andere minderheden werden versterkt. Bij veel mensen bestaat de vrees dat deze rechten weer worden teruggedraaid door een rechtse regering waaraan Vox deelneemt. Vox verzet zich ook tegen klimaatmaatregelen en staat een hard migratiebeleid voor.
De afgelopen jaren is in Europa het taboe op regeringsdeelname door extreem-rechts geslecht. Vorig jaar wonnen de ‘postfascistische’ Fratelli d’Italia van Giorgia Meloni de verkiezingen in Italië. Kort daarna vormde centrum-rechts in Zweden een coalitie met de extreem-rechtse Zweden Democraten.
Dit jaar volgde in Finland een regering waarin centrum-rechts samenwerkt met de extreem-rechtse partij Finnenpartij. Daarmee maakt Europa een ruk naar rechts, die bekrachtigd zou kunnen worden bij de Europese verkiezingen van volgend jaar juni.
Een Spaanse regering onder leiding van Feijóo zou ook gevolgen hebben voor de Europese Unie. Spanje is momenteel voorzitter van de EU. Onder premier Sanchez profileerde de vierde economie van Europa zich afgelopen jaren nadrukkelijk aan de Brusselse vergadertafels. Sanchez trok daarbij veel op met zijn Nederlandse collega Mark Rutte.
Verkiezingswinnaar Feijóo, naar eigen zeggen een ‘saaie technocraat’, lijkt minder internationaal georiënteerd. Hij spreekt bijvoorbeeld nauwelijks Engels. ‘Ik ben tweetalig in de zin dat ik Galicisch spreek, maar mijn probleem is Engels’, zei hij begin juni in een interview.
Tegelijkertijd heeft de zoon van een Galicische bouwopzichter zich tijdens de verkiezingscampagne hard gemaakt voor de EU, en voor steun aan het Oekraïense volk in de oorlog met Rusland. Ook wil hij Europa op militair en technologisch vlak minder afhankelijk helpen maken van China en de Verenigde Staten.
Er zijn ook andere scenario’s denkbaar in Spanje dan een coalitie tussen de PP en Vox. Een minderheidsregering van de PP, eventueel gesteund door kleinere regionale partijen, is in theorie ook een mogelijkheid.
Slaagt partijleider Feijóo er niet in een regering te formeren, dan worden nieuwe verkiezingen gehouden. Dat gebeurde ook al in 2019, toen de Spanjaarden in april en november naar de stembus gingen.
Het opkomstpercentage was zondag om 18.00 uur met 53 procent bijna vier procentpunt lager dan tijdens de vorige verkiezingen. In het opkomstpercentage zijn echter niet de vele Spanjaarden meegerekend die per post stemden. Liefst 2,47 miljoen kiezers die zich door hun vakanties niet in hun woonplaats bevonden, brachten hun stem uit per post, een record.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden