‘Queer lives matter’, schreeuwt de 20-jarige Darcy Zuiderwijk (die wil worden aangesproken met die/diens of hen/hun) zaterdagmiddag op de Dam in Amsterdam. Hen houdt een zelfgemaakt actiebord in de lucht, terwijl de wind de kreukels uit de vele regenboogvlaggen van de andere aanwezigen waait.
Op het podium staat een doventolk, die vertaalt wat de menigte opsomt: ‘Trans lives, lesbian lives, gay lives, refugee lives, muslim lives, disabled lives, all lives matter!’ Het tafereel is exemplarisch voor het evenement dat hier wordt afgetrapt: de Queer & Pride, voorheen de Gay Pride. Aan de traditionele feestweek voor de lhbti-gemeenschap is dit jaar namelijk een week toegevoegd. Daarin staan protest, inclusie en erkenning van minderheden centraal.
Over de auteur
Iva Venneman is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
Daarmee is een lang gekoesterde wens van het meest vooruitstrevende deel van de queergemeenschap in vervulling gegaan. Ook voor Zuiderwijk. Hen was vorig jaar op de uitbundige botenparade, het bekendste onderdeel van de Gay Pride die 26 jaar geleden voor het eerst in Amsterdam plaatsvond. Zuiderwijk voelde zich er niet thuis. ‘Ik vond het te veel gericht op commercie.’
Om hun schouders hangt de paarsgele vlag van de queers die zich als non-binair identificeren. Zij voelen zich noch man, noch vrouw. ‘De Pride moet meer over protest gaan in plaats van alleen over feestvieren’, zegt Zuiderwijk. ‘Zelfs in Nederland zijn we nog niet volledig vrij. Ik moet bijvoorbeeld nog langs een rechter als ik in mijn paspoort een x wil laten zetten bij mijn geslacht.’
Om meer ruimte te creëren voor dit soort geluiden is de tweede week toegevoegd aan de Pride. dat ging niet zonder slag of stoot, bleek vorige week uit een reconstructie van Het Parool.
De organisatie was altijd in handen van dezelfde partij: Pride Amsterdam. Vorig jaar richtten critici binnen de gemeenschap een nieuwe organisatie op, Queer Amsterdam. De gemeente Amsterdam wilde de organisaties samen verantwoordelijk maken, maar de twee partijen konden niet met elkaar door één deur. Er was conflictbemiddeling nodig om uiteindelijk een compromis te bereiken: iedere club kreeg zijn eigen week, met een eigen accent.
Zaterdag trapt de protestmars de eerste week af, georganiseerd door Queer Amsterdam. De stoet die ’s middags op gang komt is een bonte verzameling van subgroepen binnen de queergemeenschap. Helemaal voorop gaat motorclub Pride on Bikes, die hun met veren versierde Harley Davidsons, BMW’s en Kawasaki’s luid laat claxonneren.
Direct achter hen lopen clubjes die transgenders, sekswerkers, non-binairen en vluchtelingen vertegenwoordigen. Ook Pride Amsterdam, de organisatie achter de tweede week, is ondanks de eerdere meningsverschillen aanwezig. Begeleid door de songfestivalhit Euphoria verplaatsen ze zich door de hoofdstad.
De 33-jarige Noah Baars loopt mee met in zijn hand een bord van zijn eigen stichting Narwhal Rainbow Alliance. Daarmee vertelt hij queer dierenverhalen op scholen om het idee te bestrijden dat homoseksualiteit iets onnatuurlijks zou zijn. ‘Clownvissen kunnen tijdens hun leven bijvoorbeeld van geslacht veranderen’, zegt hij. ‘De hoofdpersoon in de Disneyfilm Finding Nemo had dus ook transseksueel kunnen zijn.’
Dat de Pride nu ruimte biedt aan initiatieven als het zijne, vindt hij goed, al snapt hij ook dat de verandering discussie oproept. ‘Hoe alomvattend kan het begrip queer zijn? Daar lopen de meningen over uiteen.’
De Dam stroomt al aardig leeg als Kees Waaldijk (64) al leunend op zijn ingeklapte regenboogparaplu de stoet gadeslaat. Hij is hoogleraar Internationale Rechtsvergelijking Seksuele Oriëntatie aan de Universiteit Leiden en heeft de geleidelijke roep om verandering van de festiviteiten met interesse gevolgd.
Waaldijk vermoedt dat hier ‘een generatieding’ speelt. ‘Als je mijn leeftijd hebt, zie je wat er al is bereikt’, zegt hij. Zijn generatie groeide op in een wereld waar discriminatie van homomannen en lesbische vrouwen nog nergens ter wereld verboden was, memoreert hij, terwijl nu in meer dan honderd landen zo’n verbod geldt. ‘Wij ervaren dat als een enorme vooruitgang’, zegt hij. ‘De jongere generatie verbaast zich waarschijnlijk meer – heel terecht overigens – over de situatie in sommige andere landen, waar soms venijnige terugslagen zijn. Ze wijzen ons er ook op dat het hier nog geen gelopen race is.’
De hoogleraar ziet die betrokkenheid onder jongeren als iets positiefs, omdat het er een tijdje aan ontbrak. ‘Nadat begin deze eeuw het homohuwelijk en adoptie voor homostellen waren geregeld, kakte de emancipatiebeweging eerst wat in.’
Waaldijk vindt het tegelijkertijd jammer dat het protest en de viering nu twee aparte delen zijn geworden. ‘We vieren immers ook dat we kunnen protesteren. En dat het succes had.’ In zijn ideale wereld werken bedrijven, die tijdens de Canal Parade op de dure boten kunnen meevaren, samen met kleinere, gemarginaliseerde groepen. ‘Ik zou het mooi vinden als die partijen zowel vieren als protesteren.’
Een uurtje later bereiken de honderd activisten het Museumplein, het eindpunt van hun mars. Zodra de Amsterdamse wethouder van Kunst en Cultuur Touria Meliani (GroenLinks) iedereen een ‘strijdlustige, feestelijke en geweldige’ Queer & Pride heeft gewenst en een hit van de zwarte, homoseksuele zanger Sylvester wordt afgespeeld, leggen de meesten hun protestbord neer. Handen gaan de lucht in en queer-seniorenclub ‘de roze ouderen’ verovert heupwiegend hun plek op de dansvloer.
Terwijl de activisten in hun beste kopstem ‘You make me feel unreal’ zingen, kijkt Queer Amsterdam-voorzitter Naomie Pieter vanaf de zijlijn geëmotioneerd toe.
‘Ik ben echt trots dat we zo veel verschillende soorten groepen bij elkaar hebben kunnen brengen’, zegt ze. En hoe zit het met het feestje? Het ging toch om protest? Daar heeft de aanvoerder van de actiegroepen wel een antwoord op: ‘Niemand heeft ooit gezegd dat die twee zaken niet hand in hand kunnen gaan.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden