Lieke Martens kijkt verbaasd en vraagt of het wel klopt. In haar autobiografische boek Lieke, uit 2019, zegt ze dat ze ‘dolgraag nog een keer de beste van de wereld wil zijn’. Wil ze dat nog steeds? ‘Heb ik dat echt zo gezegd?’, antwoordt de voetbalster die in 2017 door de Fifa tot beste voetbalster werd uitgeroepen.
In vier jaar tijd is er niet alleen veel veranderd in haar leven, maar ook in het vrouwenvoetbal. De publieke belangstelling, de salarissen, het aantal wedstrijden, vrijwel alles is toegenomen, inclusief de tegenstand, de concurrentie om de prijzen. De uitspraak van toen zal ze nu niet meer zo snel herhalen. ‘Eigenlijk heb ik dat nooit zo bedoeld.’
Zondag begint de 30-jarige Limburgse aan haar derde wereldkampioenschap, in het Nieuw-Zeelandse Dunedin speelt ze dan met Nederland tegen Portugal. Ze was erbij toen de voetbalsters in 2015 debuteerden in Canada en ook toen Nederland vier jaar geleden in Frankrijk de finale haalde en verloor van de Verenigde Staten. Twee jaar daarvoor was de ploeg verrassend Europees kampioen geworden, Nederland was op zijn hoogtepunt en Martens was een van de smaakmakers.
Nu wordt er opnieuw verwachtingsvol naar haar gekeken. Al was het alleen maar omdat die andere aanvallende ster niet meedoet: Vivianne Miedema revalideert in Engeland van een zware knieblessure. Zonder de topscorer is Martens de blikvanger, nog altijd de bekendste van het team en bovendien de vrouw met de creatieve ingevingen, waar assists en doelpunten uit moeten komen.
Maar er wordt ook vaak een vraag bij gesteld: gaat Nederland de ‘echte’ Lieke Martens weer zien? Achter die vraag schuilt een verlangen naar 2017, het jaar dat Nederland in eigen land de Europese titel in de wacht sleepte. Alles was prachtig die zomer en zeker de dribbels van Martens. Na het toernooi vertrok ze ook nog naar Barcelona, de club van haar dromen. Alles leek op dat moment te lukken in haar leven.
Sindsdien hebben de Nederlandse fans die Martens niet meer zo vaak gezien. Ze had geregeld last van blessures, op het vorige WK in Frankrijk speelde ze wel alles, maar tobde ze vooral ook met een pijnlijke teen. Daarna presteerde het hele team minder. Vorig jaar ging de ploeg mokkend ten onder op het EK in Engeland, waar Martens ook nog eens vroegtijdig geblesseerd afhaakte.
Over de auteur
Dirk Jacob Nieuwboer is sportverslaggever voor de Volkskrant en schrijft over voetbal en handbal. Hij was eerder correspondent Turkije en politiek journalist.
‘Ik ben al een tijd fit’, zegt ze nu hoopvol. ’En ik denk dat de manier waarop we nu spelen bij me past. Het hoge druk zetten, dat hoort ook bij dit team, het vuurtje, aanvallen, gewoon lekker voetballen.’
Het Nederlands elftal is onder bondscoach Andries Jonker druk bezig zichzelf opnieuw uit te vinden. De recente resultaten tegen subtoppers als Oostenrijk, Polen en België, die dik werden verslagen, geven hoop. Tegelijkertijd beseft iedereen dat de top in het vrouwenvoetbal sinds het vorige WK breder is geworden.
Op dit WK gelden naast Amerika, Spanje, Duitsland, Engeland, Frankrijk als grote kanshebbers. Canada, Zweden en Brazilië zijn gevaarlijke outsiders. Nederland wil graag weer aanhaken bij de allerbeste landen, maar is op voorhand geen favoriet.
‘Het vrouwenvoetbal is naar een hoger niveau getild’, zegt ook Martens. ‘Het is niet zo simpel om te zeggen wat er op dit WK gaat gebeuren, omdat alles zich de laatste jaren zich zo snel heeft ontwikkeld.’ En zij heeft ook niet stilgestaan. ‘Ik denk dat ik een andere speelster ben geworden’, analyseert ze zichzelf. ‘Ik ben niet meer de Lieke die iedereen voorbij dribbelt.’
De vraag naar de ‘echte’ Martens kan de voetbalster, inmiddels speler van Paris Saint-Germain, soms irriteren. Het suggereert dat ze de laatste jaren minder heeft gepresteerd. Geregeld bijt ze van zich af.
Nederlandse journalisten zien haar nauwelijks in actie bij haar club, zegt ze dan naar waarheid. Ze wijst er dan op dat haar clubstatistieken meerdere seizoenen uitstekend waren. Met Barcelona won ze in 2021 de Champions League, waar zij een belangrijk aandeel in had. Bij het Nederlands team maakte ze bovendien geregeld belangrijke doelpunten.
‘Ik heb dit seizoen bij Paris SG wel iets minder gespeeld’, zegt ze. Ook daarin is ze eerlijk. ‘Ik begon geblesseerd, stond daarna niet altijd in de basis. Maar als ik zie wat er de afgelopen jaren is gebeurd: mocht het een keer. Ik heb vijf, zes jaar lang bijna alles gespeeld. Het is geen toeval dat zoveel vrouwen uit mijn generatie zware blessures hebben gehad. Het is gewoon te veel geweest, voor iedereen die om de prijzen meespeelde, ook voor mij.’
Het antwoord is typerend voor Martens. Ze is altijd kritisch op zichzelf, zal niet gauw zeggen dat ze het goed doet. Tegelijkertijd wijst ze vaak op de wereld om haar heen, de wereld waar ze zo graag bij wilde horen, waarin ze meer heeft bereikt dan waar ze als jonge voetbalster in Nieuw-Bergen van kon dromen, maar waarvan ze inmiddels ook de schaduwkanten heeft leren kennen.
De Limburgse heeft vaak verteld over de eenzaamheid, die ze ver van huis heeft ervaren. Op jonge leeftijd trok ze naar Duitsland, daarna naar Zweden en ook in Barcelona, hoe mooi die stap ook was, is ze vaak alleen geweest.
Ze leefde jarenlang op grote afstand van haar familie en van haar vriend Benjamin van Leer, oud-keeper van onder meer Ajax en Sparta, met wie ze vlak voor de voorbereiding op het WK trouwde. Het was een van redenen om Barcelona te verruilen voor Paris SG, dichterbij huis, bij haar vrienden en familie.
Na 2017 kwam er nog iets anders bij: de roem waar ze nooit op was voorbereid en eigenlijk ook helemaal niet op zat te wachten. Als een van de eerste voetbalsters, zeker in Nederland, kreeg ze ermee te maken.
Natuurlijk genoot ze ervan om op het podium te staan met Cristiano Ronaldo en een privéjet te delen met Lionel Messi toen ze werd uitgeroepen tot beste speelster van Europa en de wereld. Ze pakte ook haar commerciële kansen, verscheen in tv-reclames en stond op billboards.
‘Ik had het absoluut niet willen missen’, legt ze uit. ‘Maar ik heb moeten wennen aan het verwachtingspatroon, dat heb ik lastig gevonden. Als we winnen, klinkt vaak mijn naam, maar ook als we verliezen.’
Waarna ze opnieuw wijst op de alles wat er er om haar gebeurt. ‘Maar goed, in het mannenvoetbal is dat nog veel meer het geval en daar willen we naartoe, dat gat willen we kleiner maken. Dat het dan bij mij gebeurt, tja. Ik hoop dat het bij meerdere meiden gaat gebeuren, dat betekent dat we stappen aan het maken zijn.’
In Lieke vertelt ze dat ze vroeger de nacht voor een interview wakker lag. Zo erg is het al lang niet meer, maar haar hobby is het nog steeds niet. Tegen de journalisten die bij het persgesprek voor vertrek naar Australië en Nieuw-Zeeland aanwezig zijn, zegt ze het nog maar eens: ‘Ik vind jullie heel aardig hoor, maar ik zit niet per se te wachten op de aandacht’.
Martens kan er na al die jaren aan de top inmiddels mee omgaan, maar helemaal van haar af glijden zal het nooit. Ze blijft zich bewust van de oordelen die er over haar zijn, van de kritiek die ze krijgt. Maar hoe oordeelt ze dan over zichzelf? In haar biografie zegt ook: ‘Ik vind niet dat ik al aan mijn top zit. De beste Lieke Martens heeft nog niemand gezien’. Hoe kijkt ze daar nu naar?
‘Ik heb echt heel veel geleerd de afgelopen jaren’, zegt ze, ‘ik vind mezelf een veel completere speler dan in 2017. En ik denk dat mijn rendement de afgelopen jaren ook veel hoger is dan toen.’
Zes jaar geleden was Nederland de relatieve nieuwkomer en kon de dribbelende Martens nog verrassen. Daarna was ze de uitblinker, de beste speelster van de wereld die door tegenstanders extra in de gaten werd gehouden. Ze moest haar spel wel aanpassen, want zo onbevangen als vroeger kon ze gewoon niet meer voetballen.
‘Maar de mensen zien natuurlijk liever de Lieke die iedereen voorbij dribbelt’, beseft ze, ‘ik denk ook dat de Lieke van toen leuker is om naar te kijken.’
Het verlangen naar de ‘echte’ Lieke zal wel nooit helemaal verdwijnen, de verwachtingen zullen hooggespannen blijven. ‘Maar ik heb er steeds beter mee om leren gaan. Ik denk wel dat ik nu rustig in mijn hoofd ben. Ik weet zelf waar ik sta en wat ik kan brengen op dit moment.’
Met de beste van de wereld worden, is ze nu helemaal niet bezig. ‘Ik blijf natuurlijk streven naar mijn beste ik’, zegt Martens als ze even heeft na kunnen denken over de onverwachte vraag. ‘Dat is mijn plafond geweest, dus natuurlijk wil ik dat nog een keertje. Maar in voetbal gaat het niet om het individu, ik wil nu vooral dolgraag het WK winnen.’
1992 16 december, Nieuw Bergen
Clubs als senior
2009 Heerenveen
2010 VVV
2011 Standard Luik
2012 Duisburg
2014 Kopparbergs/Göteborg
2016 Rosengård
2017 Barcelona
2022 Paris SG
Interlands
2011 Debuut voor Oranje tegen China 1-1. Martens speelde 145 interlands
Ze werd in 2017 Europees kampioen en verloor in 2019 de WK-finale.
In 2017 werd ze uitgeroepen tot voetbalster van het jaar door de Fifa.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U Source: Volkskrant