N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Zomeravondgesprek Milieujurist Jessica den Outer bepleit een rechtspositie voor natuurgebieden; de huidige regels werken niet. Henk Vermeer, mede-oprichter van de BoerBurgerBeweging (BBB), wil ruimte voor de boer. Den Outer: ‘BBB kan veel meer tonen dat ze natuur serieus neemt.’
„Ik doe heel voorzichtig, want ik ben bang dat hij uit elkaar valt”, zegt milieujurist Jessica den Outer (26). Ze legt een doorzichtig, plastic doosje op tafel. Er zit iets in, een vlinder. „Leeft-ie nog”, vraagt Henk Vermeer, medeoprichter van de BoerBurgerBeweging. „Nee, hij is al twintig jaar dood”, antwoordt Den Outer.
Ze zitten aan een brede tafel bij buitenplaats Natuurlijk Goed, een voormalige melkveehouderij in het Gelderse Oosterwolde, omgebouwd tot vergaderlocatie en bed & breakfast. De omgeving is weelderig groen. In het doosje zit een Kleine Vos, die Den Outers opa ooit voor haar ving. Haar liefde voor de natuur heeft ze van hem, zegt ze. „In zijn vrije tijd was hij altijd in z’n tuin bezig. Insecten bestuderen. Experimenteren met middeltjes om planten te laten groeien. Hij wilde me daarin meenemen als jong meisje. Ik denk dat ik een jaar of vijf was toen hij me dit doosje gaf.”
Nu, als 26-jarige, zet Den Outer zich fulltime in voor die natuur. Ze maakt deel uit van een jonge, snel groeiende beweging die natuur – bossen, rivieren, bergen – probeert te beschermen door er rechtspersonen van te maken, zoals ook bedrijven dat kunnen zijn. „Zoals aan slaven en vrouwen ook ooit rechten zijn toegekend.” In haar recentelijk verschenen boek Rechten voor de Natuur behandelt ze landen die voorloper zijn op dit gebied: in Nieuw-Zeeland kreeg de Whanganui-rivier in 2017 rechten, in Europa liep Spanje voorop met het toekennen van rechten aan de vervuilde lagune Mar Menor. Den Outer werkt als VN-expert en pleitbezorger voor natuurrechten. In Nederland is ze mede-initiatiefnemer van het project Maas in de Wet dat deze rivier met veranderde juridische status van vervuiling moet vrijwaren. Naar rechten voor de Waddenzee en landgoed Amelisweerd wordt onderzoek gedaan, onder meer door de Partij voor de Dieren en D66.
Ook Henk Vermeer (56) heeft desgevraagd iets meegenomen wat met zijn carrière te maken heeft. En ook bij hem komt het van zijn opa, zegt hij, terwijl hij het voorwerp voorzichtig uit z’n tas pakt. Het is een bord met, in Delfts blauw, een opdruk van een boerderij, een melkbus, het jaartal 1957 en de tekst ‘Voor Hygiënische Melkwinning’. „Mijn opa was boer”, vertelt Vermeer. 1957 was het laatste jaar dat hij melk leverde aan de Veluwse melkfabriek in Nunspeet. „Je kreeg zo’n bordje als beloning als je het hele jaar eerste kwaliteit melk had geleverd.” Het bordje hangt in zijn kantoor, zegt Vermeer. Hij is er trots op. „Dat je uit een plattelandsdorpje komt dat altijd geleefd heeft van de agrarische sector. Zeker in deze tijd.”
In een van de belangrijkste politieke dossiers van nu, de stikstofcrisis, staan landbouw en natuur tegenover elkaar. Met name de intensieve veehouderij stoot al decennia te veel ammoniak uit, een belangrijke factor in de afname van de biodiversiteit. Den Outer wil de natuur beter beschermen, de BBB komt op voor de boeren.
En: het kabinet is net gevallen als de twee elkaar spreken. In november zijn er verkiezingen, de BBB scoort in de peilingen vooralsnog goed. Vermeer is opnieuw aangewezen als campagneleider. Hij geldt als strateeg van de BBB en is de eerste sparring-partner van partijleider Caroline van der Plas. Hij is nog steeds verbaasd, zegt hij, als hij naar het Haagse nieuws kijkt en zich realiseert „dat je nu zelf in die film zit”. Maar inmiddels „sluit ik ook niks meer uit”. Hij zal op de kandidatenlijst staan en „hoopt” in de Tweede Kamer te komen. Zelfs doorschuiven naar een kabinet ziet hij wel voor zich. „Minister van Economische Zaken, daar voel ik me wel comfortabel bij.”
De gastvrouw vraagt wat iedereen wil drinken. Ze zijn de vijfde generatie in deze boerderij, vertelt ze. Ze hebben een moestuin en houden bijen. Er lopen kippen en schapen, kater Jimmie sluipt voorbij, een muis in de bek. Vermeer vraagt een cappuccino, Den Outer wil appelsap. Even later volgt taart met rabarber uit de moestuin.
Zaken als schoon water, een gezonde natuur, die gaan toch iedereen aan
Jessica den Outer (26)
Den Outer legt uit waarom ze de natuur rechten wil toekennen. Nu delft die zo vaak het onderspit. „Al die soorten die weg zijn. Als ik het vergelijk met wat ik vroeger bij mijn opa in de tuin zag vliegen, dan zíjn heel veel inheemse soorten aan het verdwijnen, of in gevaar. Dat wordt bevestigd door waarnemingen.” Tal van milieuregels kwamen er afgelopen decennia bij, toch holt de natuur nog steeds achteruit. Het juridisch stelsel blijft draaien „om menselijke en economische activiteiten”. Het heeft te maken met het westerse wereldbeeld, zegt ze, dat de mens centraal stelt. Die heerst over de natuur en gebruikt haar zoals hij wil. Den Outer pleit voor een ander rechtsstelsel. Eentje waarin niet de mens centraal staat, maar „het hele aardse ecosysteem” waar de mens deel van uitmaakt. Dit zou, als het aan haar ligt, het uitgangspunt van wet- en regelgeving moeten worden.
Dat zou ook betekenen dat de gangbare landbouw vergaand op de schop moet. „Geen pesticiden meer, geen monoculturen”, zegt Den Outer.
Maar ze heeft van tevoren ook gezegd dat ze niet houdt van polariserende gesprekken. Ze probeert dan ook juist steeds punten van overeenkomst te vinden. Enthousiast: „In Ierland heeft 74 procent van de Biodiversiteitsraad, bestaand uit allerlei soorten burgers, ervoor gestemd dat de natuur rechten krijgt! Boeren hebben hier ook belang bij.” Ze heeft uit het BBB-verkiezingsprogramma van 2020 de voor haar positieve punten gehaald. „Jullie hebben aandacht voor inheemse soorten. Superbelangrijk! En deze vond ik ook goed: ‘ook planten hebben recht op een goed gevulde medicijnkast’.”
Jessica den Outer Foto Merlijn Doomernik
Die uitspraak klinkt Vermeer als muziek in de oren. „Die komt van Derk Evert Waalkens. Hij geeft les aan boeren over hoe ze veilig kunnen spuiten. Elke behandeling is een kostenpost en een stressfactor voor planten. Maar soms moet het. Daarom bedenkt hij die metaforen, om te laten zien dat gewasbescherming geen landbouwgif is. Als jij antibiotica neemt zeg je toch ook niet: ik neem nu gif in? Geloof me, er is geen boer die zichzelf en zijn omgeving wil vergiftigen.”
Maar de ziekte van Parkinson dan, werpen we tegen. De steeds overtuigender aanwijzingen dat er een verband is tussen die ziekte en bepaalde middelen die gebruikt worden in de bloementeelt?
Vermeer is niet overtuigd. „Parkinson ontstaat ook door dreunen op het hoofd. Het is nog altijd gevaarlijker om voetbalspits te zijn dan om boer te zijn.”
Het is vaker de lijn in zijn betoog. Waarom wordt er bij het zoeken naar oplossingen voor milieuproblematiek steeds eerst naar boeren gekeken? En waarom gaat men er steeds van uit dat die tégen de natuur zijn? „Caroline en ik raken wel eens geïrriteerd als mensen zeggen dat wij van BBB de natuur kapot willen maken. Dat wij klimaathaters zijn. Dat slaat nergens op. Maar dat is wel het frame dat steeds wordt neergezet.”
„Zo voel ik me ook heel vaak”, zegt Den Outer. „Ik word snel in het hoekje van links, en groen, geplaatst. Ik wil dat niet, ik ben er allergisch voor. Alsof ik me ook vanzelfsprekend aan de A12 zou vastlijmen, alleen maar omdat ik me inspan voor de natuur. Ik wil me juist niet politiek opstellen. Zaken als schoon water, een gezonde natuur, die gaan toch iedereen aan?”
Den Outer haalt een exemplaar van haar boek uit haar tas en geeft het aan Vermeer. Wat vindt hij van haar pleidooi om de natuur rechten te geven? „Ik kende je niet”, zegt hij. „Sorry, jij moest mijn naam waarschijnlijk ook opzoeken. Ik heb iemand gevraagd alles over jou te verzamelen.”
„Wat fijn dat je zo iemand ter beschikking hebt”, lacht Den Outer, die een groot schrift voor zich heeft liggen met aantekeningen over Vermeer.
„We hebben artificial intelligence gebruikt…”
„Ooh, heeft ChatGPT geholpen?”
„Ja. Voor ons verkiezingsprogramma gebruiken we dat ook. Alle rapporten die we relevant vinden, al onze debatbijdragen verwerken we erin.”
En? Wat dacht Vermeer, toen hij zich verdiepte in het concept ‘rechten voor de natuur’?
„Mijn eerste gedachte was, dat mag je best weten, wát een flauwekul. Later ben ik er over gaan nadenken en snap ik waarom het voor mij meer flauwekul kan zijn dan voor iemand anders.”
Waarom dan?
„Ik heb het idee dat de discussie over klimaat en natuur aan het doorslaan is. Mensen worden bang gemaakt. Ik ben opgegroeid op de Veluwe, orthodox-christelijk. Daar is heel veel hel en verdoemenis. In deze discussie voel ik dat ook. De toon van: ‘als we niks doen gaan we morgen met z’n allen dood’. En dat is niet zo. Ik denk, al pratende, dat het me daarom zo raakt. Dat beeld van die god waar je bang voor moet zijn. Dat wil ik niet.”
Maar, zo leggen we Vermeer voor, is de urgentie niet gewoon een feit? Er zijn toch talloze rapporten die erop wijzen dat biodiversiteit met name op het platteland blijft afnemen, met name door de intensieve landbouw?
„In de stad ook”, pareert hij.
En dat er over de hele wereld druk wordt gezocht naar duurzamer Source: NRC