Tussen de 40 duizend en 50 duizend vrijwilligers zijn er nodig voor de bemensing van duizenden stembureaus tijdens de komende Tweede Kamerverkiezingen in november, schat de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Maar het is de vraag of dat aantal wel gehaald gaat worden. ‘Het zal krap worden’, verwacht een VNG-woordvoerder. ‘Gemeenten zullen alles op alles moeten zetten om voor november voldoende mensen te werven.’
De VNG heeft na de vorige verkiezingen in maart (voor provincie en waterschap) alarmerende signalen vanuit meerdere gemeenten ontvangen dat veel vrijwilligers er de brui aan willen geven. Want onder meer door de grote en ook nog eens dubbele stembiljetten duurde het tellen van de stemmen erg lang. ‘Sommige mensen zijn wel anderhalve dag in touw geweest’, aldus de VNG-zegsman. ‘Het was een zware opgave.’
Voor het geld hoef je het in ieder geval niet te doen. Vrijwilligers krijgen een vergoeding die afhangt van de specifieke rol of functie op het stembureau, aldus het ministerie van Binnenlandse Zaken, en verschilt per gemeente. Stembureauleden krijgen tussen 100 en 150 euro. Voor tellers gaat het vaak om een bedrag van 40 euro. De vergoeding is bovendien niet belastingvrij.
‘Het tellen van de stemmen vormde een hoge belasting voor de stembureauleden, die vaak tot diep in de nacht doorwerkten’, constateerde de Kiesraad vorige maand al in een evaluatie van de verkiezingen in maart. Ook ontstond er veel onrust onder stembureaus door onduidelijkheid over de mogelijkheden om het telproces uit te stellen.
De Kiesraad onderstreept in zijn evaluatie eveneens het grote belang om de werving van vrijwilligers op peil te houden. Ze leveren ‘een onmisbare bijdrage aan onze democratie’. De raad adviseert het ministerie daarom in gesprek te gaan met gemeenten en VNG over de hoogte van de vergoeding en die in ieder geval belastingvrij te maken. ‘Een goede vergoeding vergroot hun animo om zich te blijven inzetten voor het verkiezingsproces’, meent de Kiesraad.
Een ander advies luidt: maak het stembiljet kleiner. Vooral door deelname van steeds meer partijen is dat papier in de loop der jaren steeds groter geworden – en schier onhandelbaar voor stembureauleden en tellers. Het ministerie heeft weliswaar experimenten met een kleiner stembiljet aangekondigd in een beperkt aantal kleine gemeenten, maar de Kiesraad roept op om daarmee veel meer vaart maken: ‘Een kleiner stembiljet is beter te hanteren voor kiezers én stembureauleden. Dat bevordert het stem- en telproces.’
Na de val van het kabinet adviseerden VNG en Kiesraad de Tweede Kamer eerder deze maand om de verkiezingen niet eerder dan in de tweede helft van november te laten plaatsvinden. Volgens de VNG kost het normaal gesproken acht tot negen maanden om reguliere verkiezingen voor te bereiden. Een te grote versnelling werd niet verantwoord geacht, onder meer vanwege het vinden van geschikte locaties voor stembureaus en de werving van voldoende stembureauleden. Veel gemeenten beginnen pas na de zomervakantie met die werving. ‘Begrijpelijk’, aldus de VNG-woordvoerder. ‘Maar dan heb je dus nog maar drie maanden.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden