Huilend zat het meisje tegenover huisarts Jojanneke Kant. 18 was ze, en zwanger. Ondanks meerdere gesprekken had Kant haar niet kunnen overtuigen van de risico’s van periodieke onthouding. Op Instagram en TikTok had het meisje gehoord dat de pil chemische troep is en dat je er onvruchtbaar van kunt worden. In haar eentje onderging ze een abortus, haar ouders mochten van niets weten.
Dit is geen uitzondering, dit is dagelijkse kost, zegt Jojanneke Kant. De huisarts schreef deze week op LinkedIn over de gevaren van gezondheidsgoeroes op sociale media. Inmiddels is het bericht meer dan 280 duizend keer bekeken en stroomden er ruim vijfduizend likes binnen. Van haar collega’s krijgt ze veel bijval; velen herkennen bij hun patiënten overtuigingen die op desinformatie van influencers zijn gebaseerd.
Over de auteur
Haro Kraak is verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over cultureel maatschappelijke onderwerpen als identiteit, gender, polarisatie, extremisme en levenseinde
Dubieuze onderwerpen die Kant de laatste tijd veel voorbij ziet komen: geen zonnebrand smeren, geen antibiotica nemen en niet de pil slikken. Laatst had ze iemand in haar praktijk die een ernstige huidinfectie had en geen antibioticakuur wilde, omdat ze op Instagram had gehoord dat dat gevaarlijk is voor haar darmflora.
‘Het lastige is’, zegt Kant, ‘dat medicijnen, zoals antibiotica, inderdaad bijwerkingen hebben. Maar als je moet kiezen tussen een fatale sepsis (bloedvergiftiging, red.) of wat bijwerkingen, dan zou die keuze makkelijk moeten zijn. Toch lukt het me soms gewoon niet om iemand te overtuigen.’
Elke dag krijgt Kant, die op Instagram actief is als @devragendokter, vragen over vitaminesupplementen. ‘Dat is een belangrijke inkomstenbron van influencers. Het is niet voor niets dat velen van hen in het buitenland zitten en verder niet hoeven te werken. Ze verdienen grof geld met supplementen. Op dit moment is magnesium bijvoorbeeld heel hip. Een paar jaar geleden was dat vitamine D.’
Natuurlijk, zegt Kant, in sommige gevallen heb je supplementen nodig, zoals bij zwangerschap. ‘Maar bij een normaal voedingspatroon heb je er niets aan. Op veel websites kun je een vitaminecheck doen. Als je invult dat je kerngezond bent, niet rookt of drinkt en veel beweegt, dan krijg je alsnog te horen dat je vier of vijf supplementen moet slikken voor 60 euro per week.’
Baat het niet dan schaadt het niet, zeggen mensen vaak over extra vitaminen en mineralen slikken. Kant: ‘Maar te veel supplementen innemen kan wel degelijk schadelijk zijn. Sven Kramer heeft bijvoorbeeld zenuwschade aan zijn been opgelopen door een overdosis aan vitamine B6.’
Op Instagram zijn de accounts die over gezondheid gaan nauwelijks te tellen. Sommigen hebben een medische achtergrond, maar een groot deel komt uit de spirituele wellness-, zelfhulp- of foodiehoek. Grote Nederlandse profielen die voedings- en gezondheidstips geven zijn onder meer Richard de Leth (134 duizend volgers), Rens Kroes (331 duizend volgers), Arie Boomsma (190 duizend volgers) en Joep Rovers (67 duizend volgers).
‘Het is voor een niet-medicus heel moeilijk om onderscheid te maken tussen wat waar is en wat niet waar is op sociale media’, zegt Kant. ‘Want veel van deze influencers zeggen óók veel goede dingen: eet veel groente en fruit, beweeg veel, voorkom chronische stress, luister goed naar je lichaam – dat zijn allemaal nuttige adviezen. Daar tussendoor hoor je uitspraken die medisch nergens op zijn gebaseerd.’
Hoe het kan dat een onderwerp als de anticonceptiepil opeens sterk komt bovendrijven op sociale media, vindt Kant moeilijk te zeggen. ‘Het is een belangrijke keuze voor bijna alle vrouwen, dus in die zin is het logisch dat influencers erover praten. Natuurlijk heeft de pil invloed op de hormoonhuishouding. Maar dat de pil vergif is, zoals je nu veel hoort, is veel te kort door de bocht.’
Het gebruik van dat soort termen lijkt nu al gevolgen te hebben. Abortusklinieken zien meer aanmeldingen van jonge vrouwen die de pil wantrouwen, meldde de NOS vorige week. Vrouwen van tussen de 18 en 28 geven de voorkeur aan ‘natuurlijke anticonceptie', zoals je temperatuur meten om te zien of je vruchtbaar bent. Columnist Emma Curvers beschreef onlangs in de Volkskrant hoe er vanuit conservatief Amerika een lobby tegen de pil wordt gevoerd die ook doorsijpelt op sociale media.
De voorkeur voor alles wat natuurlijk is boven chemische medicatie, leeft sterk onder influencers. Kant: ‘Dat is niet per se slecht. Ook huisartsen benadrukken het belang van preventie en een goede leefstijl. Dat is de beste manier om hart- en vaatziekten te voorkomen, bijvoorbeeld. En ook als je iets hebt opgelopen, dan kun je er alsnog voor kiezen om geen medicatie te nemen. Maar het is wel belangrijk dat je die keuze weloverwogen maakt, op basis van de juiste argumenten en informatie en niet op basis van ongefundeerde uitspraken.’
Met een groepje van zo’n vijf andere huisartsen die actief zijn op Instagram, gaat Kant op zoek naar het bewijs voor stellige beweringen van influencers. ‘Een groot Instagram-account, ik noem geen namen, zei laatst dat als je drie keer een antibioticakuur gebruikt, je darmflora daarvan vijf jaar moet herstellen. Ik vroeg hem naar het bewijs daarvoor. Hij zei: ik zit op een eiland en ben een jaar met sabbatical, het bewijs staat in een syllabus die ik thuis heb liggen. Tja, mensen zeggen altijd: ga in gesprek, veroordeel niet. Maar hier valt niet mee te praten.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden