N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Tijd vermorsen en mijmeren, dat is de zomer. Maar wie gedachten laat zwerven moet bedacht zijn op nare verrassingen. Ik kreeg al snel bezoek van Donald Trump. Wat zou zijn herverkiezing betekenen voor Europa, voor de NAVO, voor de steun aan Oekraïne?
De verkiezingen zijn pas in november volgend jaar, maar Trump geldt als belangrijkste Republikeinse kandidaat en in de strijd binnen de Republikeinse partij speelt de oorlog een rol. Een van Trumps concurrenten, voormalig vicepresident Mike Pence, was net in Kyiv. Trump zelf hekelde de levering van Amerikaanse clusterbommen.
In mei wilde hij niet zeggen of hij Oekraïne wapens zou sturen. Deze week legde hij uit wat hij wél zou doen. „Ik ken Zelensky erg goed en ik ken Poetin zelfs beter. […] Ik zou tegen Zelensky zeggen: no more, je moet een deal sluiten. Ik zou tegen Poetin zeggen: als jij geen deal sluit gaan we hem een hoop geven. We [geven Oekraïne] meer dan ze ooit gehad hebben als het moet. Ik heb die deal in een dag rond. Eén dag.”
Het was een Trump-klassieker: de zelfverklaarde super-dealmaker die het wel even zal fiksen. Dat is geen strategie, dat is bluf. Wat Trump precies zou doen is onmogelijk te voorspellen. En het is de vraag is of hij het zelf al weet. Maar het idee alleen al dat hij de Oekraïne-coalitie zou moeten leiden is goed voor nachtmerries.
Wat voor Oekraïne geldt, geldt ook voor de NAVO. In zijn eerste termijn speelde Trump al eens met de gedachte om uit de alliantie te stappen. NAVO-diplomaten vinden zo’n scenario hoogst onwaarschijnlijk omdat de VS veel macht ontlenen aan een bondgenootschap. Maar Trump kan ook de onderlinge verhoudingen danig verzieken, zoals hij eerder bewees – en ook dat kan de NAVO zich met oorlog in Europa niet permitteren.
Toen Brussel een antwoord moest formuleren op de verbijsterende Russische agressie, was er één houvast. In het Witte Huis zat een president met een hart voor Europa. Het was Biden die de Oekraïnekoers uitzette: vergaande steun voor Kyiv en versterking van de NAVO, géén boots on the ground. Bidens devies geldt nog steeds. Hoelang blijft die steun? Heel simpel, zegt Biden: for as long as it takes. De G7-landen beloofden vorige week tijdens de NAVO-top in Vilnius plechtig Oekraïne nog jaren te helpen zich tegen Rusland te verdedigen.
Toch kon je op de top ook al proeven dat de verkiezingen dichterbij komen. De Tsjechische president en voormalige NAVO-generaal Petr Pavel stelde dat Oekraïne ongeveer zes maanden heeft om op het slagveld een doorbraak te forceren. Daarna wordt het winter en komen verkiezingen in onder andere de VS dichterbij. Dan zal de bereidheid op grote schaal wapens te leveren afnemen, voorspelde hij. „Al deze omstandigheden tellen op tot de conclusie dat wat tegen het einde van dit jaar bereikt is het uitgangspunt zal worden voor onderhandelingen.”
Vorige week was er ook opeens het woordje „dankbaarheid”. Bidens adviseur voor nationale veiligheid Jake Sullivan werd hard aangepakt door een Oekraïense activiste. Sullivan loofde daarop de moed van de Oekraïners, maar wees er ook op dat de Amerikanen een „zekere mate van dankbaarheid” verdienen voor hun steun. De Britse minister van Defensie, Ben Wallace, zei dat het VK geen webwinkel is, geen Amazon voor wapenleveranties, en dat Oekraïne soms wat dankbaarheid moet tonen.
Wallace, die inmiddels zijn vertrek uit de politiek heeft aangekondigd, vond niet dat Oekraïne ondankbaar is, maar dat het tonen van dankbaarheid helpt om kiezers en politici die geen wapens willen leveren te overtuigen dat toch te doen. Wallace maakte op een onhandige manier een belangrijk punt: steun is geen automatisme, politieke verhoudingen verschuiven, ook op het diplomatieke vlak moet Kyiv blijven vechten.
Het zou met het oog op verkiezingen en een onvoorspelbare Trump een goed idee zijn de Amerikaanse steun aan Oekraïne nu zoveel mogelijk te verankeren, bij voorkeur in wetgeving, zoals The Economist suggereerde.
En mocht steun uit de VS onzeker worden, dan moet Europa méér doen. In Brussel ligt een plan om Kyiv met 50 miljard euro economisch jaren te helpen. En deze week spraken EU-ministers over een voorstel in vier jaar 20 miljard vrij te maken voor de financiering van wapens. Dat zou steun aan Oekraïne stormvast maken. Maar dan moeten die plannen wel door altijd lastige Europese begrotingsbesprekingen komen. Kyiv kan de oorlog ook in het Westen verliezen.
Meer afleveringen
Michel Kerres
NieuwsbriefNRC EuropaExclusief voor abonnees
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU
U kunt ons via dit formulier informeren over taalfouten of feitelijke onjuistheden, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken worden niet gelezen.
Source: NRC