Een van de succesvolste speellijsten op Spotify is Peaceful Piano: prettig in het gehoor liggende, neoklassieke pianomuziek. Wie zijn de pianisten die deze rustgevende nummers maken, en hoe groot is de kans dat er helemaal geen mens achter schuilgaat?
Heerlijk succesverhaal, dat van de Amerikaanse pensionado Rob Grant uit Florida, die vorige maand debuteerde met een album vol rustgevende pianomuziek. Een Spotify-miljoenenpubliek ontdekte hem. Titelstuk Lost at Sea werd al zes miljoen keer beluisterd, erg veel voor een 69-jarige autodidact die – wanneer hij geen piano speelt – het liefst aan het roer van zijn plezierjacht staat, gekleed in bermuda en hawaïhemd.
Eén verklarend detail is wel van belang: zijn dochter Elizabeth leende haar stem aan twee stukken, waaronder die titeltrack. We kennen deze Lizzy Grant als Lana Del Rey. Zij lanceerde haar vader met stip het gilde der peaceful pianists binnen.
Over de auteur
Menno Pot is sinds 1998 muziekjournalist van de Volkskrant. Hij schrijft recensies, interviews en langere verhalen over popmuziek.
Dat gilde is wijdvertakt, want het is al jaren een populair genre: neoklassieke pianomuziek, al vinden de meeste makers én critici dat een onjuiste benaming. De knipoog naar Erik Satie (1866-1925) is weliswaar evident, maar qua opbouw, spanningsboog en instrumentale moeilijkheidsgraad is ‘neoklassiek’ vaker pop: herkenbare popakkoorden, ‘liedjes’ van twee à drie minuten lengte, vaak met refrein, een A-A-B-A-schema, eventueel met modulatie in de tweede A. Je hoeft er meestal geen pianovirtuoos voor te zijn.
Streamingcijfers zoals die van Rob Grant zijn ook haalbaar voor pianisten die géén wereldberoemde dochter hebben, zij het slechts op één manier: door opgenomen te worden in een populaire pianoplaylist, zoals Piano Chill van Apple Music of (de heilige graal) Peaceful Piano van Spotify.
Er zijn er ontelbaar veel meer, met namen als Sleepy Piano, Atmospheric Piano, Coffee & Piano, Piano in the Background, Rainy Day Piano, Piano for Healing en Early Morning Piano. Elk land en elk label heeft eigen lijsten, maar ze staan qua bereik in de schaduw van Peaceful Piano, met 7,1 miljoen vaste volgers al jaren horend tot de 25 populairste lijsten op Spotify. Een geselecteerde track schiet haast automatisch naar miljoenen streams.
En dat terwijl de gemiddelde luisteraar meestal geen idee heeft naar wie hij luistert. Pianoplaylists zijn mood-playlists, passend bij een stemming, activiteit of moment van de dag, voor veel luisteraars ‘muzikaal behang’. Dat verklaart een curieus verschijnsel: de massale aanwezigheid van ‘spookpianisten’.
Peaceful Piano barst van de pianisten die niet te herleiden zijn naar bestaande personen: Etienne Balestre, Aeyes Libe, Junie Oakes, Elijah Reeves, Patrick Buote, Nina Fiadh, Rebecca Kruse. Op hun artiestenprofielen staat geen portretfoto (wel vaak een Bob Ross-achtige natuurkiek van een berg, rivier, woud of sneeuwlandschap), geen biografische informatie, een handvol losse pianotracks, maar zelden albums. Via Google vind je niets over ze: geen foto’s, websites of profielen op sociale media.
Fake pianists werden ze genoemd toen hun aanwezigheid vanaf 2016 begon op te vallen, maar eigenlijk is dat predicaat wat hardvochtig. Ze spelen onder pseudoniemen, maar zijn wel degelijk echte pianisten, mensen van vlees en bloed. Anoniem is niet hetzelfde als ‘nep’.
Zeven jaar later is de echtheidsvraag meer op zijn plaats. Zou er al pianomuziek in de lijst staan die écht fake is, gegenereerd door kunstmatige intelligentie (AI)? Het is interessant om over de mechanismen in de wereld van peaceful piano na te denken. Dat kun je doen door de pianisten op de Peaceful Piano-playlist in te delen in vier categorieën.
Streamingdiensten maken onderscheid tussen lean in- en lean back-luisteraars. Voor de eerste categorie is Spotify een immense platenkast waaruit je iets specifieks kiest; de tweede categorie zwengelt een playlist aan en beschouwt Spotify als radio.
Peaceful piano is een typisch lean back-genre, maar er zijn uitzonderingen. Nils Frahm, Ólafur Arnalds, Max Richter, Ludovico Einaudi zijn de beroemdheden, succesvol op eigen titel, met een eigen publiek. Ze zijn meestal van meer markten thuis: filmmuziek, synthesizers, ambient, elektronische minimal.
Ook Nederland bracht zo’n ster voort: Joep Beving. Zijn succes begon in de Peaceful Piano-lijst, toen zijn in eigen beheer uitgebrachte The Light She Brings (2015) erin verscheen, maar hij groeide door.
‘Het aanbod van pianostukken was kleiner dan tegenwoordig’, zegt hij, ‘en de playlist diverser. Of ik nu zou zijn gekozen? De kans is veel kleiner. Ik heb álles aan Spotify en die playlist te danken. Het heeft me enorm geholpen om naam te maken, wat geld te verdienen, mezelf op de kaart te zetten en daarna mijn eigen weg te gaan.’
Want dat laatste deed Beving: hij tekende bij het prestigieuze klassieke label Deutsche Grammophon, gaf pianoconcerten over de hele wereld en bewandelde op zijn albums andere wegen, subtiel (‘niet terugkeren naar het basismelodietje, de compositie vrijer laten bewegen’) of radicaal (heftige synthesizers op het album Henosis, 2019). Hij heeft 1,8 miljoen maandelijkse luisteraars, een flink deel van het type lean in: mensen die doelbewust ‘Joep Beving’ intypen.
‘En dat terwijl ik al jaren niet meer in Peaceful Piano heb gestaan. Ik heb me er muzikaal een beetje van afgewend. De lijst is vlakker geworden.’
Dat merkt ook Job Roggeveen. Hij maakt gracieuze pop met zijn project Happy Camper en won internationale filmprijzen (plus een Oscarnominatie) als lid van de succesvolle animatiestudio Job, Joris & Marieke. Zijn pianomuziek kwam ernaast, een paar jaar ná Beving. Hij verschijnt in mooie playlists, maar in Peaceful Piano tot dusver niet.
‘Peaceful Piano was ooit een lijst waarin alle rustige pianomuziek paste, maar nu zie ik dat geselecteerde stukken aan vrij specifieke kenmerken voldoen. Ik schrijf graag in f-mineur, terwijl het meeste op Peaceful Piano in majeur staat. Ik voeg vaak ritmische spanning toe die niet erg meer bij de playlist past. Op Peaceful Piano is het devies nu: hoe minder aanslagen, hoe beter.’
Hij lacht: ‘Ik zou natuurlijk best een miljoenentrack op Peaceful Piano willen hebben. Laatst maakte ik een rustig, meditatief stuk en dacht ik: doe je dit omdat je het mooi vindt of omdat je hiermee die lijst kunt halen? Dat is een spanningsveld, maar ik blijf toch maar maken wat ik zelf het liefst maak.’
Jim Kreeftenberg denkt commerciëler dan Roggeveen, daar draait hij niet omheen. Hij werkte ooit bij Spotify, helpt als De Muziekindustriecoach artiesten hun weg vinden in het wereldje, maar is daarnaast peaceful pianist onder het pseudoniem James Homard én baas van een eigen pianolabel, Aragosta Piano.
‘Ik speel sinds mijn 7de, vind het heerlijk om eigen pianostukken te maken, maar ik ben ook een industriejongen die het leuk vindt om zich af te vragen: wat is populair, wat werkt goed? Peaceful piano is een passief genre: laagdrempelig voor luisteraars en dus commercieel interessant voor makers.’
Kreeftenberg maakte aanvankelijk pianoversies van Nederlandse pophits. Toen vrienden hem aanmoedigden die stukken uit te brengen, riep hij James Homard in het leven. De diepte van S10 was in mei 2022 zijn eerste stuk op Spotify.
‘Voor veel pianisten is het een hobby of nevenproject’, zegt Kreeftenberg. Van beide heeft hij voorbeelden op zijn eigen label. Zo ontdekte hij op TikTok de pianoleraar Jeroen Granneman uit Berkel-Enschot.
‘Jeroen wilde dolgraag iets met zijn muziek doen, een jongensdroom, maar hij had geen idee hoe. Ik heb hem geholpen. Zijn eerste stuk knalde direct de Peaceful Piano-lijst in.’
Zo scoorde Granneman (zijn echte naam) met een handvol stukken 12 miljoen streams in negen maanden tijd. Zulke Nederlandse succesverhalen zijn er wel meer. Op het eveneens Nederlandse label Andante Piano zijn behalve Job Roggeveen ook Volkskrant