Frans Timmermans heeft zich kandidaat gesteld als lijsttrekker van de nieuwe PvdA/GroenLinks-combinatie. Als succesvol Eurocommissaris voor de Green Deal en begaafd campaigner kan hij een grote stemmentrekker worden. Maar hij kan een doorbraak van RoodGroen ook in de weg staan.
De kogel is door de rood-groene kerk: Frans Timmermans is dé kandidaatlijsttrekker voor de nieuwe PvdA/GroenLinks-combi. Op papier een groot kanshebber om de verkiezingen te winnen en misschien de volgende premier van Nederland te worden. De PvdA’er is een rascampaigner, heeft ruime nationale en Europese ervaring en weet dat compromissen de enige weg vooruit zijn in een politiek versnipperd landschap.
Afgelopen vier jaar legde Timmermans als Europees Commissaris voor de Green Deal een vrijwel vlekkeloos parcours af. Met de hulp van zijn rechterhand Diederik Samsom (voormalig PvdA-leider), loodste hij met militaire precisie het omvangrijkste groene pakket uit de Europese geschiedenis niet alleen door de Commissie maar ook langs de lidstaten en het Europees Parlement.
Over de auteur
Marc Peeperkorn is sinds 2008 de EU-correspondent voor de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
Het is de basis van de vierde industriële revolutie die het leven van de burger op alle vlakken – werken, wonen, eten, reizen – ingrijpend zal veranderen. Het mag geen verbazing wekken dat de conservatieve christendemocraten, net als de rechtse media, in toenemende mate hun pijlen op de 62-jarige Nederlander richtten.
Het succes van de Green Deal maakt de PvdA’er niet alleen voor de GroenLinks-achterban acceptabel als ‘hun’ man, het geeft Timmermans het ideale imago bij de verkiezingen: dat van een doener. Waar premier Mark Rutte en diens opeenvolgende kabinetten uitstelgedrag wordt verweten (toeslagenaffaire, stikstofcrisis, gasschade Groningen) kan Timmermans zich profileren als de man die van aanpakken weet. Niet doorschuiven maar opvegen.
Niet onbelangrijk ook voor PvdA/GroenLinks: Timmermans is een potentieel stemmenkanon. Onder zijn leiding verdubbelde in 2019 de PvdA-eurofractie en werd die met zes zetels de grootste van de Nederlandse partijen in het Europees Parlement. Memorabel was het door hem ingezette Bella Ciao, het Italiaanse partizanenlied, waarmee hij de aftrap van de socialistische eurocampagne in 2018 opzweepte.
En vriend en vijand erkennen: Timmermans is een begaafd spreker. De Europese Obama, maar dan vloeiend in zes talen. Als hij in de Commissievergaderingen het woord voert, luisteren zijn collega’s aandachtig. Ze roemen zijn belezenheid, zijn vermogen om in de dagelijkse stortvloed aan gebeurtenissen patronen te ontwaren. Voor zijn team schrijft hij regelmatig actuele mini-essays over autocraten die de democratie uithollen, over de Russische invasie, over de onrust in Frankrijk.
Als de huidige Commissie op 1 december 2019 van start gaat, is het allerminst zeker dat Timmermans’ tweede termijn in Brussel een succes wordt. Zijn eerste periode als commissaris voor Betere Regelgeving & Rechtsstatelijkheid (2014-2019, Commissie-Juncker) heeft hem vooral tegenstanders opgeleverd: boze en gefrustreerde collega’s die hun voorstellen zagen sneuvelen op het regelhakblok van Timmermans, autocratische Oost-Europese leiders die woedend waren over diens opgeheven rechtsstaatvinger.
Op 11 december 2019 presenteert Timmermans weliswaar glunderend samen met Commissievoorzitter Ursula von der Leyen de contouren van de Green Deal, maar de commissaris zit niet lekker in zijn vel. Dat hij vijf maanden eerder net naast het Commissievoorzitterschap heeft gegrepen, is een rauwe, open wond. Timmermans dacht in die dwaze Brusselse banencarrouseldagen (30 juni en 1 juli 2019) gedurende 24 uur dat hij die Brusselse topbaan zou krijgen. De Franse president Emmanuel Macron had hem telefonisch al gefeliciteerd en laten weten welke portefeuille Parijs in de Commissie zou willen. Timmermans had verder al een eerste tête-à-tête met de Bulgaarse premier Bojko Borisov (op diens verzoek) achter de rug.
Uiteindelijk kozen de leiders voor Von der Leyen en kreeg Timmermans de Green Deal-portefeuille alsook het ‘eerste uitvoerend vicevoorzitterschap’. Hoewel beslist geen troostprijs, is het niet de hoofdprijs en dat moet Timmermans verwerken. Collega-commissarissen noemen hem opvallend afwezig het eerste jaar. Topambtenaren verwijten de Nederlander dat hij zit te mokken in zijn werkkamer op de twaalfde verdieping van het Berlaymont, het hoofdkantoor van de Commissie. Het zet van meet af aan spanning op zijn relatie met Von der Leyen, die een verdieping hoger zetelt.
De coronapandemie legt begin 2020 alles stil. Het Europees Herstelfonds – een initiatief van Von der Leyen, samen met Macron en toenmalig bondskanselier Angela Merkel – geeft de Green Deal echter onverwachts vleugels. De 750 miljard euro uit het fonds moet voor eenderde voor vergroening worden ingezet, wat de Green Deal als groeistrategie handen en voeten geeft. De invasie van Oekraïne door Rusland en de daaruit voortvloeiende energiecrisis (2022) geeft een soortgelijke ruk voorwaarts aan de groene plannen. De oppositie tegen zonne- en windenergie verstomt, net als het protest tegen het geleidelijk uitbannen van de traditionele benzine- en dieselauto.
Pas de laatste maanden krijgt Timmermans te maken met serieus politiek verzet. De christen-democraten en extreem-rechtse partijen in het Europees Parlement openen de aanval op zijn Natuurherstelwet, die de verslechtering van de bodem- en waterkwaliteit in Europa een halt moet toeroepen. De tegenstanders spreken over een dictaat, voorspellen torenhoge voedselprijzen en hongersnoden als de wet erdoor komt. Timmermans wordt neergezet als een klimaatdrammer.
Von der Leyen, die tot dan toe de Green Deal onvoorwaardelijk heeft gesteund, houdt zich muisstil. Uiteindelijk stemt het parlement nipt in met een uitgeklede versie van het wetsvoorstel.
Ook internationaal geniet de PvdA’er aanzien en waardering. Wereldwijd bekend is zijn toespraak in juli 2014 in de VN-Veiligheidsraad over het neerhalen van de MH17. Dat niet alle details klopten, deed niets af aan de indruk die de toespraak destijds maakte. Alleen in Nederland is de nasleep ervan blijven hangen: toen tv-journalist Jeroen Pauw tijdens een interview Timmermans met die ongerijmdheden confronteerde, raakte de PvdA’er zo boos dat hij nooit meer bij Pauws programma wenste aan te schuiven.
Op de klimaatconferenties waar Timmermans sinds 2019 de EU-delegatie leidt, speelt hij een belangrijke en bemiddelende rol. Hij kent de andere hoofdrolspelers vaak persoonlijk, zoals de Amerikaanse klimaatgezant John Kerry. Timmermans reist al maanden de wereld rond om van de klimaatconferentie eind dit jaar in Dubai een groter succes te maken dan die in Sharm El Sheikh (2022) en Glasgow (2021).
‘Wat zeggen we over twintig jaar, als we er nog zijn, tegen onze kleinkinderen? Dat die klimaatstrijd zo moeilijk was? Dat ze zó gemeen en vervelend tegen ons waren dat we zijn weggelopen? Daar hebben onze kinderen en kleinkinderen toch geen boodschap aan? Ik ben toch geen lafaard?’, zei Timmermans in een interview met de Volkskrant aan de vooravond van de klimaattop in Glasgow.
Hij is zich door zijn Brusselse en Haagse werk – als Kamerlid, staatssecretaris en minister van Buitenlandse Zaken – zeer bewust van de smalle marges van de politiek. ‘Wat ons verlamt, is de manier waarop wij in Europa politiek bedrijven. Onze democratie is de gevangene van het kortetermijndenken. Geen enkel electoraat is meer stabiel, dus de neiging van politici is vooral niets te doen waardoor ze de volgende verkiezingen verliezen’, aldus Timmermans in het eerder genoemde interview.
Ondanks deze triple-A-geloofsbrieven, nemen de partijbesturen van GroenLinks en PvdA een gok met Timmermans. Tussen de ‘nieuwe generatie’ lijsttrekkers als Caroline van der Plas (BBB, 56), Dilan Yesilgöz (VVD, 46) en Rob Jetten (D66, 36) is hij het ‘oude gezicht’, een witte man uit de kabinetten Balkenende IV en Rutte II. Niet direct het verfrissende beeld dat de roodgroene-combi wil uitstralen. Zijn tegenstanders zullen dat zeker uitbuiten in de strijd om het Torentje.
Daarnaast trekt Timmermans vuur aan. Zijn politieke passie en sterke overtuigingen geven hem bekendheid, maar zorgen tegelijk voor fel verzet. Iedereen heeft een mening over Timmermans, en die is zeker niet altijd positief. Hij zaait verdeeldheid, klinkt het in Brussel. Hij is de man die mensen graag haten.
Een scherp profiel is op zich geen nadeel, problematisch is wel dat Timmermans zeer gevoelig is voor kritiek. Staat Rutte bekend als Mister Teflon omdat alles van hem afglijdt, aan Timmermans blijft alles plakken. Topambtenaren van de Commissie zijn inmiddels bekend met zijn boze appjes en sms’jes, vaak ’s ochtends vroeg verstuurd.
Diezelfde ambtenaren praten er nog steeds over hoe Timmermans in juni vorig jaar woedend de Commissievergadering verliet. Steen des aanstoots was een opmerking eerder die dag, van Von der Leyen, op een christen-democratisch partijcongres in Rotterdam. ‘De anderen praatten er vaak over’, zei ze over de Green Deal. ‘Maar wij hebb Source: Volkskrant