Na een succesvolle strijd voor het behoud van het statiegeld in Nederland, surfte de Leidenaar Merijn Tinga naar Londen om de Britten zover te krijgen dat ze het invoeren. ‘Tussen het Duitse Borkum en Texel heb ik zeventien uur lang op de plank gestaan. Ik was kapot.’
Enkele dagen nadat Merijn Tinga aan zijn surftocht van Oslo naar Londen was begonnen, trof hij op een onbewoond eiland voor de kust van Zweden een flesje Lucozade aan, een populaire Britse frisdrank. De zelfbenoemde ‘Plastic Soup Surfer’ pakte het flesje op, stopte het in een tas en nam het mee naar Londen, waar hij het woensdag – retour afzender – overhandigde aan iemand van de Britse regering. De dringende boodschap van de Nederlandse bioloog, kunstenaar en milieuactivist: herintroduceer het statiegeld.
De vondst was een déjà vu voor de 50-jarige Leidenaar, zo vertelt hij aan de oever van de Theems tegenover het Tate Modern. ‘Zeven jaar geleden maakte ik een zeiltocht langs de Zweedse kust. Tijdens het opruimen van plastic vond ik in een rotsspleet op een onbewoond eiland twaalf plastic flesjes. Op twee ervan zaten nog etiketten. Een Lucozade-flesje en een AA Drink-flesje. Dus die hadden waarschijnlijk de reis uit Engeland en Nederland gemaakt.’
Over de auteur
Patrick van IJzendoorn is correspondent Groot-Brittannië en Ierland voor de Volkskrant. Hij woont sinds 2003 in Londen en schreef meerdere boeken, waaronder over de Brexit.
Die vondst was het startschot van een Nederlandse campagne voor het behoud – en de uitbreiding – van het statiegeld. Op dat moment was Den Haag namelijk voornemens het statiegeld af te schaffen. De actie werd een succes, met de recente introductie van statiegeld op blikjes en kleine plastic flesjes als bekroning. Daarna stortte Tinga zich op de herkomst van het andere flesje: Groot-Brittannië. Daar is statiegeld, ondanks populariteit onder de bevolking, in de jaren tachtig door Margaret Thatcher afgeschaft.
Het resultaat is zichtbaar in de publieke ruimte. Duizenden flesjes en blikjes liggen langs de wegen, langs de spoorlijnen, in parken, in rivieren en in zee. ‘Het is ongelooflijk hier’, zegt Tinga. ‘Ik kom regelmatig in Engeland, om te fietsen of surfen. De schellen vallen je van de ogen, hoe vervuild het is. Ik was een paar dagen geleden bij Tilbury, in de Theems-delta. Overal dreef troep, waaronder veel flesjes. Het is frustrerend, want onderzoeken hebben uitgewezen dat statiegeld leidt tot 90 procent minder zwerfafval.’
Al jaren leven er op de Britse eilanden voornemens om, in navolging van 45 andere landen, statiegeld (opnieuw) in te voeren. Zo heeft Ierland, dat al in 1799 begon met een vorm van statiegeld op flesjes sodawater, plannen om het komend jaar te herintroduceren. In Schotland zou het al zijn ingevoerd, ware het niet dat dit onder druk van de supermarkten is uitgesteld tot 2025, hetzelfde jaar waarin de Engelsen geld kunnen terugkrijgen bij inlevering van plastic flesjes.
Dat is althans de belofte van de Conservatieve regering van Rishi Sunak, maar het is de vraag of het er echt van komt, omdat de supermarkten ook hier stevig lobbyen. ‘Mensen binnen de industrie hebben me verteld dat de kans op invoering 20 procent is’, zegt Tinga. ‘Een bedrijf als Coca-Cola is voor, maar het probleem ligt bij de supers. Bovendien telt dit land veel kleine avondwinkels, en die zien er ook tegenop dat mensen met lege flessen en blikjes komen aanzetten.’
Met deze situatie in het achterhoofd is Tinga op 17 juni aan zijn missie begonnen, surfend langs de kusten van Noorwegen, Denemarken, Duitsland, Nederland, België en Frankrijk. Zijn surfplank is gemaakt van plastic afkomstig van flesjes. ‘Het was een schitterende tocht, op metershoge golven, en overal aan land werd ik hartelijk ontvangen’, vertelt Tinga, die al surft vanaf zijn 8ste. ‘Tussen het Duitse Borkum en Texel heb ik zeventien uur lang op de plank gestaan. Ik was kapot.’
Het laatste deel van de tocht verliep moeizaam voor de ‘Engelandsurfer’. Zo verhinderde een storm het oversteken van de Noordzee, en nadat hij was gearriveerd bij Gravesend, aan de Theems-delta, kwam de ‘oceaanambassadeur’ erachter dat het surfen op de rivier veel papierwerk en kosten met zich meebrengt. ‘Je moet je voor 240 pond per uur laten begeleiden door een boot van de havendienst en een aansprakelijkheidsverzekering afsluiten van vijf miljoen pond. Dat was me te gortig. Wel heb ik even, met toestemming, kunnen surfen bij de Tower Bridge.’
In Westminster Palace, waar de anti-plastic-activist Rob Unbranded dagelijks voor de poorten staat, zou hij staatssecretaris van Milieu Rebecca Pow ontmoeten. Tinga had behalve flesjes ook brieven met aanbevelingen van oud-minister Stientje van Veldhoven en bewindslieden uit landen met statiegeld bij zich, en ook Coca-Cola was aanwezig om steun uit te spreken. Maar Pow zegde op het laatste moment af, beducht voor eventuele protestacties.
Haar plaats werd ingenomen door Lord Benyon, de Conservatief die in het Hogerhuis woordvoerder is op het gebied van milieu. Als bewindsman was deze Benyon tien jaar geleden, uit vrees voor koopkrachtverlies, sceptisch geweest over de invoering van een heffing op plastic supermarkttasjes. De verlate invoering daarvan, na een campagne van het rechts-populistische dagblad The Daily Mail, heeft gezorgd voor een afname met maar liefst 97 procent.
Als de Britten hun koudwatervrees overwinnen, zal statiegeld een soortgelijk effect sorteren, is de hoop. Tinga kijkt met tevredenheid terug op zijn avontuur. ‘Het wordt vervolgd. In september kom ik terug om de brieven persoonlijk aan Pow te overhandigen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden