Maandag zegden de Russen de overeenkomst op die moest waarborgen dat Oekraïens graan veilig geëxporteerd kan worden over zee. Ze stellen, zonder bewijs aan te leveren, dat Oekraïne de route over de Zwarte Zee gebruikt voor militaire doeleinden. Ook redeneert Moskou dat Kyiv erin faalt genoeg graan aan Afrikaanse landen te exporteren, terwijl de graandeal juist om humanitaire redenen in het leven is geroepen.
Met die redenering zijn veel VN-functionarissen en westerse diplomaten het niet eens. ‘Honderden miljoenen mensen lijden honger,’ stelt VN-baas António Guterres in een reactie, ‘en consumenten worden geconfronteerd met een wereldwijde crisis door hoge kosten van levensonderhoud. Zij zullen de prijs betalen.’ De VN zegt dat de graandeal het afgelopen jaar geholpen heeft om de wereldwijde voedselprijzen relatief stabiel te houden.
Over de auteur
Joost Bastmeijer is correspondent Afrika voor de Volkskrant. Hij woont in Dakar, Senegal.
Volgens het VN-orgaan dat de doorvoer van Oekraïens graan in het Turkse Istanbul bijhoudt, is er sinds augustus vorig jaar 32,9 miljoen ton voedsel uit Oekraïne via de Zwarte Zee geëxporteerd. De helft daarvan is naar ontwikkelingslanden gegaan, stelt het VN-coördinatiecomité. Een deel ging naar noodhulp. Zo was het Wereldvoedselprogramma van de VN (WFP) dit jaar voor 80 procent van zijn graan afhankelijk van Oekraïne.
Dankzij de deal konden zij meer dan 725.000 ton tarwe vervoeren naar landen die op de rand van de hongersnood stonden. Zo ging een groot deel van het door WFP ingekochte graan naar de Hoorn van Afrika, waar ongeveer 60 miljoen mensen na jaren van mislukte regenval voedselhulp nodig hebben. Een woordvoerder van WFP zegt dat de VN-organisatie er ‘alle vertrouwen in heeft’ genoeg graan voor zijn hulpprogramma’s uit andere landen te kunnen halen, maar dat het mogelijk wel tegen een hogere prijs moet worden aangekocht. Sinds Rusland maandag aangaf uit de graandeal te stappen, is de wereldwijde graanprijs met ruim 7 procent gestegen. Analisten verwachten dat die prijs de komende tijd nog verder zal oplopen.
Die prijsstijging zal het hardst aankomen in het door conflicten en droogte geteisterde Somalië, dat voor de oorlog nog al zijn tarwe importeerde uit Oekraïne en Rusland. ‘We horen al dat mensen zich haasten om voedsel te kopen en op te slaan’, zegt Binyam Gebru van de Somalische tak van hulporganisatie Save the Children. Veel arme gezinnen in Somalië zijn nu al voedselonzeker, stelt Gebru. Een verdere prijsstijging van tarwe zal hun toch al geringe koopkracht volgens hem halveren. ‘Voedselonzekerheid zal leiden tot mogelijk levensbedreigende ondervoeding van kinderen en hun moeders’, aldus Gebru.
In buurland Kenia, dat ook kampt met de ergste droogte in jaren, zijn op dit moment opnieuw grootschalige, protesten tegen de hoge voedsel- en brandstofprijzen aan de gang. De kosten van levensmiddelen zullen verder stijgen als de tarweprijs stijgt. Dit kan bovendien een domino-effect hebben: als minder mensen brood op basis van tarwe kunnen kopen, zullen veel Kenianen net als vorig jaar overstappen op alternatieven als maïs en sorghum, waardoor de prijzen van die ingrediënten ook omhoog schieten. Volgens Korir Sing’Oei, een hooggeplaatste ambtenaar van het Keniaanse ministerie voor Buitenlandse Zaken, is de beslissing van Rusland om uit de graandeal te stappen daarom ‘een mes in de rug’ van landen in de Hoorn van Afrika, die ‘nu al disproportioneel beïnvloed worden door droogte’.
The decision by Russia to exit the Black Sea Grain Initiative is a stab on the back at global food security prices and disproportionately impacts countries in the Horn of Africa already impacted by drought. https://t.co/QESZSiQJBd
Waar westerse diplomaten, VN-functionarissen en vertegenwoordigers van non-profits verbouwereerd reageerden op het klappen van de graandeal, blijven reacties van de meeste Afrikaanse staatshoofden vooralsnog uit. Niet alleen onderhouden veel Afrikaanse regeringen goede banden met Rusland, ook staat er volgende week een Afrika-Rusland-top in Sint-Petersburg op de agenda. Naar verwachting zal ook op die bijeenkomst, waarbij een groot aantal Afrikaanse leiders aanwezig zal zijn, gesproken worden over een mogelijke hervatting van de graandeal. Mogelijk haalt dat wat uit: oproepen van onder meer Afrikaanse leiders waren eerder voor Poetin een belangrijke reden om in te stemmen met de graandeal.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden