De Amsterdamse bierbrouwer bracht vorig jaar ruim zestig nieuwe producten op de markt in Rusland, ontdekte Follow the Money in februari. Eerder had Heineken nog aangegeven niet meer te investeren in Rusland vanwege de oorlog in Oekraïne. In maart zette het bedrijf haar Russische dochter te koop.
Voor de KNAW waren deze onthullingen ‘aanleiding om de deelname aan de nominatie- en selectieronde van de Heinekenprijzen kritisch te bezien’, schrijft het academisch genootschap in een nieuwsbrief deze week aan haar leden. De KNAW bestaat uit zeshonderd prominente Nederlandse wetenschappers, zoals demissionair minister van Onderwijs Robbert Dijkgraaf en Nobelprijswinnaars Ben Feringa en Gerard ’t Hooft.
De wetenschappelijke organisatie nam sinds 1964 de nominatie en selectie van de Heinekenprijzen voor haar rekening. Dit zijn prestigieuze prijzen die tweejaarlijks toegekend worden aan vijf vermaarde onderzoekers uit binnen- en vooral buitenland, vanwege hun wetenschappelijke prestaties. Zij ontvangen ieder 200.000 dollar. Onder de laureaten zijn ook meerdere latere Nobelprijswinnaars, zoals Paul Lauterbur voor de ontwikkeling van de MRI-techniek en Barry Marshall, die ontdekte dat maagzweren het gevolg kunnen zijn van een bacteriële infectie. Ook gaat telkens een prijs naar een kunstenaar.
Over de auteur
Stan van Pelt is gepromoveerd in de neurowetenschappen en schrijft voor de Volkskrant onder meer over ethiek en wetenschap.
De KNAW voelde zich voor een dilemma geplaatst, omdat het genootschap niet exact weet wat Heinekens positie is aangaande haar Russische activiteiten, licht een woordvoerder telefonisch toe. ‘Tegelijkertijd kijken we wel terug op een gezamenlijke historie van bijna 60 jaar, dat is toch bijzonder.’ De beslissing is dan ook ‘met pijn in het hart’ genomen, aldus de KNAW.
Een woordvoerder van de Dr. H.P. Heineken Stichting en de Stichting Alfred Heineken Fondsen, die formeel de prijzen financieren, benadrukt per mail dat het opschorten van de jurering een gezamenlijke beslissing was. De twee stichtingen staan juridisch los van de brouwerij Heineken en zijn opgericht door respectievelijk oud-Heinekendirecteuren Henry en Alfred Heineken. Alfred Heinekens dochter Charlene de Carvalho-Heineken is voorzitter van beide stichtingen, maar daarnaast ook directeur van de Heineken Holding.
Vorig jaar kreeg de KNAW intern al kritiek vanwege de jurering voor de Heinekenprijzen. KNAW-lid Klaas Landsman, natuurkundehoogleraar aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, vond het onhoudbaar dat de KNAW als boegbeeld van de Nederlandse wetenschap zich associeerde met een bedrijf dat alcoholgebruik promoot, schreef hij in NRC en het Nijmeegse universiteitsblad Vox. ‘De KNAW’, zegt hij nu in een reactie, ‘wierp destijds tegen dat de stichtingen losstaan van het bierbedrijf en dat die associatie niet opging.’
Zo kijkt de KNAW er eigenlijk nog steeds naar, zegt de woordvoerder desgevraagd. ‘Maar toch hebben we besloten de samenwerking op te schorten, in het licht van de recente gebeurtenissen.’ Verdere toelichting zegt ze niet te kunnen geven.
Nu de KNAW is weggevallen, gaan de Heinekenstichtingen op zoek naar een onafhankelijke jury, laten ze schriftelijk weten. ‘Het was de wens van Alfred Heineken, de initiatiefnemer van de prijzen, om wetenschappers te eren voor hun werk ten dienste van de gemeenschap, vrij van maatschappelijke invloeden en politieke discussies. Als stichtingen willen we die traditie voortzetten.’
Heineken maakte in maart excuses voor de onduidelijkheid over de activiteiten in Rusland en meldde in april een koper te hebben gevonden voor de Russische tak. De bierbrouwer wacht op toestemming van de Russische autoriteiten voor de verkoop.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden