President Isaac Herzog van Israël brengt een bezoek aan de VS. Ondanks de vanouds sterke pro-Israëllobby daar klinkt in de Joodse gemeenschap steeds meer kritiek op het radicaal-rechtse beleid van premier Netanyahu. Zoals aan de eettafel van de Joods-Amerikaanse familie Benamram: ‘Jongeren van nu tonen hun liefde voor Israël door wél kritisch te zijn.’
‘Baruch ata Adonai, Eloheinu, Melech ha’olam’, klinkt het vrijdagavond bij de familie Benamram thuis in New York. Rondom de houten eettafel staan vader Oz (56), moeder Gali (61) en hun drie volwassen zoons te zingen. Via dit gebed draagt God, koning van het universum, mensen op de sabbatkaarsen aan te steken.
De Benamrams vieren niet wekelijks maar om de week sabbat, de joodse rustdag die vrijdag met het zakken van de zon begint. Het hele gezin eet dan thuis. Volgens eeuwenoude voorschriften mag tijdens sabbat geen arbeid worden verricht. Het eten dient vooraf te zijn klaargemaakt. Maar niet alle tradities worden even goed bewaakt, en zeker niet in dit liberaal-joodse gezin.
Als in een dans bewogen de gezinsleden zich net nog van de keuken naar de eettafel. Asperges werden uit de oven getrokken, citroen boven de salade uitgeperst, watermeloen gehakt. Terwijl de ene traditie vervaagt, blijft de andere overeind: de challa, het gevlochten brood, komt op tafel. Twee kaarsen worden aangestoken en een fles rood gaat rond. ‘Shabbat Shalom!’ roept vader Oz, met zijn glas in de lucht. ‘Shabbat Shalom!’, antwoordt de rest.
Over de auteur
Maral Noshad Sharifi is correspondent Verenigde Staten voor de Volkskrant. Ze woont in New York.
Inmiddels ook traditie bij dit gezin: vroeg of laat gaan de gesprekken tijdens het eten over Israël. Zeker deze week, met het bezoek van de Israëlische president Isaac Herzog aan de Verenigde Staten. Woensdag spreekt hij het Congres toe, op dinsdag wordt hij ontvangen door zijn ambtsgenoot Joe Biden. Dat zal geen gemakkelijk gesprek worden, is de voorspelling aan tafel. ‘Ik ben blij dat Biden zich kritischer opstelt tegenover de Israëlische regering’, zegt Oz tegen zijn kinderen. ‘Ze zijn helemaal doorgedraaid. Iemand moet hen tegenhouden.’
Het Witte Huis stelt zich de afgelopen maanden harder op tegen Israël. Sinds de Israëlische premier Netanyahu afgelopen december in zee ging met radicaal-rechtse politici en ultraorthodoxe joden, is er angst dat de rechtsstaat wordt ondermijnd. Vorige week nog gingen honderdduizenden Israëliërs de straat op om zich uit te spreken tegen de regering. De demonstranten hopen dat de grote Joodse gemeenschap in de VS, zes tot zeven miljoen mensen, ook luider van zich laat horen.
Jarenlang vonden joodse Amerikanen het moeilijk zich kritisch uit te laten over Israël – ook uit angst voor antisemitisme. Dat is langzaam aan het veranderen. ‘Ik ga iets vertellen dat sommigen pijn gaat doen’, preekte de invloedrijke rabbijn Sharon Brous afgelopen februari in Los Angeles. Ze noemt het tijd dat de Joodse gemeenschap in de VS een ‘spier ontwikkelt’ om kritiek te uiten op Israël. Ze krijgt bijval van New York Times-columnist Thomas Friedman, zelf Joods: ‘Amerikaanse Joden, jullie moeten een kant kiezen als het op Israël aankomt.’
De rechtse pro-Israëllobby is zeer machtig in Washington, maar wordt gerund door ultraorthodoxe Joden en rechts-conservatieve evangelisten – beiden slechte vertegenwoordigers van een overwegend liberaal-joodse gemeenschap. In talloze Amerikaanse synagogen en kranten worden ongemakkelijke discussies gevoerd. Net als aan eettafels in New York, waar 18 procent van de inwoners Joods is.
‘In Israël is het makkelijker om kritischer te zijn op de regering dan in de VS’, zegt Oz Benamram, die op een advocatenkantoor werkt. De meeste Joden in de VS zijn liberaal: tenminste 70 procent stemt Democratisch. ‘Velen krijgen in hun opvoeding de boodschap mee om Israël altijd te steunen.’
Bij de Benamrams was kritiek op het land echter nooit taboe. Ze hebben zelfs weleens overwogen afstand te doen van hun Israëlische paspoort. Sinds de nieuwe regering aantrad in december is Oz actief bij USA For Israeli Democracy, een ngo die de demonstranten in Israël ondersteunt. Ook in New York worden demonstraties georganiseerd, maar Oz krijgt zijn kinderen niet mee.
‘Tijdens de protesten zeggen jullie niets over de bezetting’, zegt de 27-jarige kleuterschoolleraar Tom, die met zijn vriendin Arielle aanschuift bij het sabbatdiner. Hij doelt op de Israëlische bezetting van Palestijnse gebieden.
‘Ik begrijp je frustratie’, antwoordt Oz, kauwend op een sperzieboon. ‘Maar onze prioriteit is dat de mensen die op Netanyahu hebben gestemd, dat niet weer doen.’ Puur pragmatisme, zegt hij.
Tom wil zich er niet bij neerleggen. In de regering zitten rechtsradicalen die het Hooggerechtshof buitenspel willen zetten, onder andere omdat ze de Israëlische nederzettingen in Palestijns gebied willen uitbreiden. ‘Ik vind het ongemakkelijk dat de bezetting niet expliciet wordt genoemd’, zegt Tom – alsof het onderwerp wordt genegeerd. ‘Ik hoef daar niet als demonstrant tussen staan.’
De Amerikaanse blik op Israël is de afgelopen jaren sterk veranderd, zegt Dov Waxman, de directeur van het Centrum van Israëlische Studies aan de Universiteit van Los Angeles. ‘Steeds minder Joden koesteren het geromantiseerde beeld van oudere generaties.’ Zij toonden hun liefde voor Israël door zich van kritiek te onthouden, zegt Waxman. ‘Ook op mensenrechtenschendingen. Jongeren van nu tonen hun liefde door wél kritisch te zijn.’
Na de Holocaust vonden veel Joden in Israël een veilige haven voor hun gedecimeerde gemeenschap. Voor de nieuwe generatie kan dat anders voelen. ‘Ik heb Israël niet nodig om veilig te zijn’, zegt de jongste zoon Amos (20). ‘Daar had ik het leger in gemoeten. Ik voel me hier veilig.’ Terwijl het hoofd van vader Oz steeds roder kleurt, hoort hij aan hoe zijn Amerikaanse kinderen hun liefde voor zijn geboorteland verliezen. ‘Wij zagen Israël als David’, zegt Oz, ‘de jongeren zien het als Goliath’. Hij vindt het jammer, maar ook hij verliest hoop.
Uit onderzoeken blijkt dat een meerderheid van de Amerikaanse Joden voor een tweestatenoplossing is. Maar vrede tussen Israël en Palestina heeft nog nooit zo onmogelijk geleken als nu. De afgelopen 15 jaar zijn er bij conflicten en aanslagen 6.354 Palestijnen gedood en 313 Israëliërs. Ook zijn er, volgens VN-cijfers, meer dan 150 duizend Palestijnen gewond geraakt, en bijna zevenduizend Israëliërs.
Als ieder lid aan tafel wordt gevraagd met welke drie woorden ze Israël associëren, valt op dat de kinderen vaker negatieve dingen noemen. Voor vader Oz is Israël ‘zijn thuis’, meer nog dan de VS. Tom voelt bij Israël juist een ‘diepe schaamte’. Het tekent het generatieverschil.
Het gezin is in ieder geval eensgezind in de hoop dat de Amerikaanse president Herzog laat weten dat Netanyahu’s dagen zijn geteld, zegt Oz Benamram tijdens het sabbatdiner vrijdag. ‘Dat ze anders Amerikaanse steun verliezen. Ik ben tijdens zijn bezoek in DC voor nog een protest, om die boodschap nog duidelijker te laten klinken.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden