Een van de gevolgen van de val van het kabinet is dat opnieuw discussie is ontstaan over de spreidingswet. Dat is onwenselijk.
Als erfstuk van het kabinet-Rutte IV ligt bij de Tweede Kamer het wetsvoorstel dat asielopvang eerlijk over Nederland moet verdelen. In het coalitieakkoord kwam het woord spreidingswet nog niet voor. Maar al snel na het aantreden van het kabinet, in januari 2022, kwam de wereld er anders uit te zien dan de papieren werkelijkheid na negen maanden onderhandelen in de formatie. Rusland viel Oekraïne binnen, met een vluchtelingenstroom tot gevolg. Ook naar Nederland.
Tegelijkertijd steeg het aantal asielzoekers fors. Zij vragen onder een ander juridisch regime bescherming aan in Nederland, eerst tijdelijk in azc’s, maar eenmaal toegelaten (‘statushouder’) dienen ook zij onderdak te krijgen. Beide groepen zijn afhankelijk van gemeentelijke inspanningen, waarbij in veel gemeenten Oekraïners gemakkelijker een welkom vonden (en vinden) dan asielmigranten.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Talrijke gemeenten hebben, na het onaanvaardbare buiten slapen in Ter Apel vorig jaar, met (crisis)noodopvang hun uiterste best gedaan om een toevluchtsoord te zijn voor asielzoekers. Maar veel andere gemeenten bleven op hun handen zitten. Vandaar de spreidingswet, formeel ‘Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen’.
Daar kleefden eerst politieke hobbels aan, omdat de VVD-fractie in de Tweede Kamer grote moeite had met het opleggen van verplichte opvang aan gemeenten. Pas na coalitieonderhandelingen, en de toezegging van partijleider Mark Rutte dat hij zich zou inspannen om de asielinstroom te beperken, ging de VVD akkoord.
Daarna volgden inhoudelijke hindernissen, toen de tekst van de wet openbaar werd. ‘Onnodig complex’, oordeelde de Raad van State in februari. Provincies en gemeenten sloten zich bij die kritiek aan. Niettemin diende staatssecretaris Eric van der Burg (Asiel en Migratie, VVD) de wet ongewijzigd bij de Kamer in, om het politieke compromis heel te houden.
Het indienen van de wet, ook al zou die pas in het najaar worden behandeld, ging vergezeld van de oproep aan alle 342 gemeenten om proactief te werken aan lokale opvangvoorzieningen. Want na invoering moest solidariteit onontkoombaar zijn: elke gemeente zou, na afstemming binnen de provincie, haar eerlijke deel moeten nemen in een vorm van opvang.
Toen struikelde het kabinet. In het debat over de val bleek niet alleen dat de kans groot is dat de spreidingswet in september controversieel wordt verklaard, maar ook dat de VVD mogelijk haar handen ervan aftrekt nu de coalitie niet tot een migratiepakket is gekomen. Fractieleider Sophie Hermans achtte de kans klein ‘dat dat ding behandeld wordt, maar ook dat daar nu steun voor zou zijn’.
Ook bij sommige gemeenten is een terugtrekkende beweging waarneembaar. Zo regelde Velsen asielopvang op een cruiseschip en zocht nu naar ‘landlocaties’. Maar de inwoners hebben te horen gekregen dat de gemeente ‘pas op de plaats’ maakt, omdat invoering van de spreidingswet en de principes waarop deze gebaseerd is ‘niet meer zeker’ zijn.
Dat zijn onwenselijke ontwikkelingen. De oproep aan de Tweede Kamer van demissionair staatssecretaris Van der Burg, om de spreidingswet niet controversieel te verklaren, verdient daarom steun.
Source: Volkskrant