De sfeer tussen de VS en Israël is momenteel om te snijden, maar vlak voordat de Israëlische president Isaac Herzog deze week een bezoek brengt aan Washington, stak de Amerikaanse president Joe Biden zijn hand uit. Na maandenlang de boot te hebben afgehouden, heeft hij premier Benjamin Netanyahu maandagavond uitgenodigd voor een ontmoeting.
Dat lag nogal gevoelig. Netanyahu is eind december voor de zesde keer aangetreden als premier van Israël en traditioneel volgt dan snel een bezoek aan het Witte Huis. Maar Biden liet herhaaldelijk weten dat ‘Bibi’, zoals Netanyahu vaak genoemd wordt, voorlopig niet op een uitnodiging hoeft te rekenen. De gematigde president Herzog komt ondertussen voor de tweede keer in minder dan een jaar tijd langs in de VS, wat Netanyahu als uitermate beledigend ervaarde.
Over de auteur
Sacha Kester schrijft voor de Volkskrant over België, Israël en het Midden-Oosten. Eerder was ze correspondent in India, Pakistan en Libanon.
Herzog zal Biden dinsdag ontmoeten en woensdag het Congres toespreken – de enige Israëlische president die dat eerder heeft mogen doen, was zijn vader Chaim Herzog in 1987. De man die in eigen land bekendstaat als een bruggenbouwer en die de afgelopen maanden probeert om de regering en de oppositie nader tot elkaar te brengen, heeft heel wat uit te leggen. Want ook al zal Washington Israël nooit publiekelijk afvallen, de hartstocht is er zeker bij de Democraten wel vanaf.
Om een idee te krijgen van de spanning tussen de twee landen: toen de Amerikaanse president Joe Biden vorige week door CNN werd geïnterviewd, omschreef hij de huidige ultra rechtse Israëlische coalitie zonder blikken of blozen als ‘een van de meest extremistische regeringen’ die hij de afgelopen decennia heeft gezien.
Verwacht niet dat Jeruzalem schrok van deze onomwonden kritiek. Eén van de meest extremistische Israëlische ministers, Itamar Ben Gvir (Binnenlandse Veiligheid) sneerde dat Biden niet moet denken dat hij Israël zomaar de les kan lezen. ‘Wij zijn niet langer een ster op de Amerikaanse vlag’.
Terwijl Israël in vele opzichten afhankelijk is van de Verenigde Staten. Zo kan het land jaarlijks rekenen op bijna 4 miljard dollar (3,5 miljard euro) aan militaire steun, heeft Israël de status van speciale ‘niet-Navo-bondgenoot’, en krijgt het toegang tot de meest geavanceerde militaire technologie en inlichtingen. Maar ook op diplomatiek vlak geniet Israël Amerikaanse bescherming. Sinds 1972 hebben de VS bijvoorbeeld 53 keer een veto uitgesproken tegen resoluties van de VN-Veiligheidsraad waarin Israël wordt veroordeeld.
Een enkele keer klonk er uit Washington een verwijt over de bouw van Joodse nederzettingen in bezet gebied, maar verder waren de Verenigde Staten altijd bereid om de ogen te sluiten voor Israëlische schendingen van het internationale recht of zelfs mensenrechtenschendingen. Wat er ook gebeurde, het land werd door dik en dun verdedigd.
Er zijn verschillende redenen waarom dat toch is gaan schuiven. Allereerst klinken er de afgelopen jaren andere stemmen binnen de Democratische partij: de progressieve flank heeft scherpe kritiek op bijvoorbeeld de militaire detentie van Palestijnse kinderen of de uitzettingen van Palestijnse gezinnen. En langzaam maar zeker uiten ook meer gematigde Democraten hun zorgen over de uiterst rechtse Israëlische regering.
Onder de Amerikaanse bevolking neemt de steun nog harder af dan bij politici. Uit een peiling van Gallup dit jaar bleek dat 49 procent van de Democraten de Palestijnen verkiest boven de Israëliërs. Onder Republikeinen is dat anders. Daar heeft 82 procent nog een voorkeur voor Israël.
Een ander probleem is de relatie tussen premier Benjamin Netanyahu en de Democraten. Dit ligt niet alleen aan de steeds rechtsere koers die ‘Bibi’ de laatste tijd vaart, maar ook aan zijn arrogante houding. In 1996 bijvoorbeeld, verzuchtte de toenmalige Amerikaanse president Bill Clinton na een eerste ontmoeting tegen zijn adviseurs: ‘Wie is hier verdomme de supermacht!’ Ook de relatie met Barack Obama was koeltjes en de huidige president Joe Biden, die zichzelf in het verleden ‘een zionist’ heeft genoemd, laat regelmatig blijken moeite te hebben met Netanyahu.
Het meest urgente punt is echter de koers van de huidige uiterst rechtse Israëlische regering. Het grove geweld op de bezette Westerse Jordaanoever, de constante bouw van nieuwe nederzettingen en de omstreden juridische hervormingen die volgens critici de democratie ondermijnen. Kortom, de gedeelde waarden van de VS en Israël liggen onder vuur – de principes van gelijkwaardigheid voor alle inwoners, van burgerrechten, en mensenrechten.
Dat verandert voorlopig niets aan de intensieve samenwerking op het gebied van inlichtingen of militaire zaken; daar zijn de gedeelde belangen veel te groot voor. Maar onderhuids schuurt het, ontstaan er scheurtjes. En echte vrienden wijzen elkaar op zulke risico’s. Als Israël daadwerkelijk een illiberale democratie wordt, zo zal Biden Herzog waarschuwen, dan heeft dat gevolgen voor de vriendschap.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden