‘Schrijf maar op dat we doodgaan van de hitte’, zegt Maria Pia (‘basta, geen achternaam’, 82), leunend op haar donkerblauwe boodschappentrolley. De markt van San Giovanni di Dio in Rome is rond een uur of 9 ’s ochtends het domein van vrouwen op leeftijd zoals Maria Pia, met stijlvol kort grijs kapsel, zongebruinde huid en gouden schakelketting.
Omdat de Romeinse thermometers dinsdag boven de 40 graden kruipen, komt de oudere clientèle de verse groente, fruit en vis extra vroeg inslaan. Want vooral voor hen is de hittegolf die Italië deze dagen overvalt, zwaar. ‘Ik heb hartproblemen’, vertelt Maria Pia, gepensioneerd kleermaker. ‘Gistermiddag dacht ik echt dat ik er geweest was.’
Die gedachte is niet uit de lucht gegrepen. Vorige week bleek uit een in Nature gepubliceerde studie dat de hete zomer van 2022 in Italië ruim achttienduizend levens eiste. Het land had daarmee, vooral vanwege de oude bevolking, absoluut én relatief het hoogste dodental door hitte in Europa (295 sterfgevallen per miljoen inwoners).
Dat nieuws was amper geland, of de volgende golf hete lucht kwam Italië alweer binnendrijven vanuit het zuiden. Italiaanse meteorologen noemden de zogeheten anticycloon ‘Charon’, naar de veerman uit de Griekse mythologie, die de zielen van doden naar de onderwereld brengt.
Toepasselijk, want vooral in het midden en zuiden van Italië zijn de temperaturen gerust hels te noemen. In twintig Italiaanse steden geldt dinsdag een hittealarm. Op Sicilië worden de hoogste uitschieters verwacht, tot aan 46 graden. Het lijkt niet waarschijnlijk dat het hitterecord van twee jaar geleden (48,8 graden in augustus) zal sneuvelen, maar helemaal uitgesloten is het niet.
Dat mag allemaal alarmerend klinken, toch gaat het Romeinse leven op de markt kalmpjes z’n gangetje. Bij de viskraam staat Domenico D’Alisera (76) te wachten tot zijn forel gefileerd is. Ja, het is warm, zegt de gepensioneerde taxichauffeur. Zoals veel Romeinen ontvlucht hij de stad een groot deel van de zomer, naar familiehuizen in de bergen of aan zee.
De zomers zijn anders dan vroeger, erkent D’Alisera, maar hij is er niet van overtuigd dat de hittegolf met klimaatverandering te maken heeft. ‘Omdat jullie, journalisten, daar steeds over praten, ontstaat er paniek.’
Een eindje verderop knikt Chiara Ceccarani (75), gevraagd naar de rol van klimaatverandering, juist beslist. ‘Ja, die heb ik met eigen ogen gezien.’ Toen ze in 1967 vanuit Umbrië naar Rome verhuisde om letterkunde te studeren, waren de zomers anders, weet ze nog goed. ‘Ik kon hele dagen in de tuin zitten leren voor mijn examens.’
Nu is dat ondenkbaar. Bij temperaturen boven de 35 graden zit er maar één ding op, weten de Romeinen: binnenblijven om te schuilen voor de verschroeiende zon. In het centrum nemen toeristen steeds vaker hun toevlucht tot fonteinen, maar het imiteren van Anita Ekberg in La dolce vita is een prijzige strategie: de boete bedraagt 450 euro.
In de Italiaanse politiek is intussen nog lang niet iedereen overtuigd van de ernst van de hitteproblemen. ‘In de zomer is het heet’, schreef Lega-parlementariër Claudio Borghi op sociale media. ‘Er is geen enkele reden voor alarmisme.’
De rechtse Italiaanse regering maakt dan ook geen haast met klimaatbeleid. Premier Giorgia Meloni is geen ontkenner: op de klimaattop COP27 in november verklaarde ze dat het ‘een beslissend moment is in de strijd tegen klimaatverandering’ en dat Italië ‘zijn deel zal bijdragen’. Maar in eigen land voegde Meloni daaraan toe dat klimaatmaatregelen de economie niet mogen schaden en niet mogen zorgen voor meer werkloosheid.
Terwijl bureaucratie en weerstand van omwonenden de Italiaanse energietransitie vertragen, moet de politiek nu ook al het hoofd bieden aan de gevolgen van klimaatverandering, zoals de overstromingen in Emilia-Romagna in mei. Net als toen neemt het land ook op de huidige hittegolf nog niet bijzonder veel voorzorgsmaatregelen.
In het centrum van Rome deelt het Rode Kruis wel water uit op plekken waar weinig drinkfonteinen zijn. Ook stuurt de gemeente dinsdag tachtig angeli del fresco (‘engelen van verfrissing’) op pad. De hulpverleners moeten op 28 punten in de stad voorkomen dat mensen bevangen worden door de hitte, onder meer door water uit te delen.
De markt van San Giovanni di Dio is een van die plekken, maar de angeli gaan pas vanaf 11 uur ’s ochtends op pad. De kwetsbaarste groep is tegen die tijd allang uit het straatbeeld verdwenen.
Chiara Ceccarani heeft haar boodschappen binnen en haast zich richting huis, maar wil eerst nog iets kwijt: ‘Weet je, in de jaren zeventig had niemand airconditioning. Het was niet nodig. Nu zie je ze overal.’
De vis van taxichauffeur Domenico D’Alisera is inmiddels van alle graten ontdaan, dus ook hij vlucht weer terug naar zijn appartement met airco. En ook al twijfelt hij of deze hitte door klimaatverandering komt, toch maakt ook hij zich soms wel zorgen over de toekomst van zijn kleinkinderen, een tweeling van 14 jaar oud. ‘Maar ja, wat kunnen we eraan doen? Als ik op het strand ben, verzamel ik plastic, maar het is zó veel.’
Bovendien hebben de Romeinse ouderen nu eerst hun handen vol aan het doorstaan van de hittegolf. Maria Pia heeft een helder plan: ‘Ik ga naar binnen en kom pas morgenochtend weer naar buiten. Maar dan nog vroeger, het is nu al te warm.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden