De gevangengenomen Nicaraguaanse bisschop Rolando Álvarez had de kans op vrijheid, maar pakte die niet. ‘Laat ze vrij zijn, ik zal voor hen boeten’, zou hij gezegd hebben toen hem in februari de mogelijkheid werd geboden om samen met 222 andere politieke en religieuze gedetineerden op een vlucht richting Washington te stappen. Hij vertikte het zijn thuisland te verlaten. Daarmee werd de principiële criticus van president Daniel Ortega een van de laatst overgebleven dissidenten op Nicaraguaans grondgebied, zij het achter tralies.
De weigering van de opstandige katholiek werd hem niet in dank afgenomen door de autocratische president Ortega. Ter vergelding werd de 56-jarige Álvarez veroordeeld tot 26 jaar en 4 maanden gevangenisstraf in de beruchte gevangenis ‘La Modelo’, waar hij sinds 10 februari zit. De officiële reden: ‘verraad’ en ‘het verspreiden van desinformatie’.
Maar begin deze maand werd de hooggeplaatste geestelijke plotseling even vrijgelaten. Aanleiding was de onderhandeling van een afgezant van het Vaticaan met de Nicaraguaanse regering over een eventueel gedwongen ballingschap van Álvarez in Vaticaanstad. Het mocht niet baten: Álvarez weigert zijn land gedwongen te verlaten. Zijn vrijheid was daarom van korte duur: na één dag van de buitenlucht geproefd te hebben, verdween hij weer in zijn cel.
Het is niet de eerste keer dat de uit hoofdstad Managua afkomstige Álvarez zich achter de tralies bevindt. Als 16-jarige jongen zat hij al eens vast omdat hij zich verzette tegen de dienstplicht die door de FSLN (de socialistische partij van Ortega) was ingesteld om te vechten tegen de rechtse, door de Verenigde Staten gesteunde guerrillagroepen. Later studeerde hij theologie en filosofie in Rome en bekleedde bij terugkomst verschillende posities binnen de Nicaraguaanse kerk. In 2011 werd hij door de paus benoemd tot bisschop van de noordelijke stad Matagalpa. De paus bood aan om hem in Rome in te wijden, maar Álvarez wees het voorstel af omdat hij het bij zijn familie en geliefden in Nicaragua wilde doen.
Álvarez is populair bij het volk. Hij stak bergen en rivieren over om de gelovigen op de meest afgelegen plekken in zijn bisdom te bereiken. Hij preekte in het openbaar vervoer, maar haalde voor een dansje met de plaatselijke jeugd ook zijn neus niet op. ‘Het is een levensdoel om iedereen te bezoeken in hun eigen omgeving, in hun eigen huizen en gemeenschappen’, zei de geliefde geestelijke ooit.
Het hoogtepunt van zijn roem kwam in 2018. Toen braken in Nicaragua massale protesten uit waarbij in een jaar tijd 355 doden vielen. Gedurende de opstand toonde de katholieke kerk zich solidair met de protesterende burgers, wat Ortega opvatte als het ondersteunen van een staatsgreep. Sindsdien heeft hij het gemunt op de Nicaraguaanse kerk inclusief haar geestelijk leiders.
Álvarez was tijdens de grootschalige protesten een van de belangrijkste bemiddelaars tussen het regime en de oppositie. Samen met andere geestelijken zette hij zich in om tot een gezamenlijke oplossing te komen. Evengoed was hij kritisch op het regime en riep op tot democratische hervormingen en het respecteren van mensenrechten. De gesprekken liepen op niets uit. ‘Arrogantie en hoogmoed heeft ze verblind’, verklaarde Álvarez na afloop over Ortega en de zijnen, die hij ervan beschuldigde de straten van Managua ‘met bloed en dood’ te hebben schoongeveegd.
Dat de dictator op zijn beurt geen fan was van de uitgesproken Álvarez werd een jaar later duidelijk toen bij een tweede poging tot verzoening de bisschop niet opnieuw werd uitgenodigd. In plaats daarvan lanceerde het regime een openlijke (online) haatcampagne tegen hem en andere hooggeplaatste geestelijken. Ook werd hij belaagd door de politie en is een van de medewerkers van zijn bisdom mishandeld.
De persoonlijke aanvallen en bedreigingen weerhielden Álvarez er niet van zijn mond open te doen. ‘Haat wordt beantwoord met liefde, wanhoop met hoop en angst met standvastigheid en moed’, waren zijn woorden tijdens een van zijn laatste missen in augustus vorig jaar. Terwijl de gehele oppositie, de vrije pers en andere kerkelijk leiders geleidelijk aan steeds vaker in de cel of naar het buitenland verdwenen, bleef Álvarez over als een van de laatste stemmen van binnenlands protest. Hij weigerde te vertrekken en werd zo een blok aan Ortega’s been.
Op 19 augustus 2022 raakte het geduld van de autocraat op. Een politie-eenheid drong het bisdom van Álvarez binnen en arresteerde de bisschop samen met enkele andere geestelijken. Hij werd aanvankelijk onder huisarrest geplaatst in hoofdstad Managua, maar toen hij in februari dit jaar weigerde op het vliegtuig naar de VS te stappen, belandde hij als eerste Nicaraguaanse bisschop ooit in de gevangenis. Het maakte hem tot het ultieme symbool van de binnenlandse en katholieke oppositie.
Ook de Braziliaanse president Lula da Silva heeft aangegeven bij Ortega te willen bemiddelen voor de vrijlating van Álvarez. ‘Er is geen reden om hem niet zijn rol in de kerk te laten uitoefenen’, aldus Lula.
Volgens mensenrechtenadvocaat Martha Molina was de Nicaraguaanse kerk tussen 2018 en 2022 396 keer het doelwit van agressie vanuit de staat. Rolando Álvarez komt veelvuldig voorbij in haar onderzoek. Niet omdat hij het doelwit is geweest van zoveel aanvallen, maar omdat hij vaak degene was die de situaties aan de kaak stelde.
In mei 2022 ging de bisschop in hongerstaking omdat hij het beu was om constant achtervolgd te worden door de politie. ‘Vandaag ben ik gevolgd vanaf de morgen tot laat in de avond’, zei hij in een videoboodschap. ‘Ze kwamen naar mijn familiehuis en brachten de veiligheid van mijn familie in gevaar.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden