De leden hebben ondubbelzinnig gesproken: GroenLinks en PvdA gaan met één lijst de Tweede Kamerverkiezingen in. Als de partijen niet te veel gekke dingen doen, kan dit blok volgens senior-onderzoeker van I&O Research Peter Kanne 10 tot 20 procent meer kiezers trekken. Daarmee worden de verkiezingen geen tweestrijd tussen VVD en BBB, zoals de Haagse strategen hadden bedacht, maar een driestrijd tussen links, VVD en BBB. Wie van deze drie in de eindsprint zal afvallen is onzeker, maar de kans is groter dat dit een van de twee centrum-rechtse partijen zal zijn. Zij concurreren immers niet alleen met links, maar ook met elkaar. Links moet vooral op koers blijven, dat is de boodschap die de leden en de kiezers al herhaaldelijk hebben afgegeven. Maar wat is die koers?
Over de auteur
Frans Leijnse is oud-Tweede en Eerste Kamerlid voor de PvdA en oud-informateur. Hij is tevens lid van GroenLinks.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken. Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Zie ik het goed, dan wordt het succes van links in november vooral bepaald door twee factoren: de boodschap en de personificatie daarvan in de lijsttrekker. Wat de boodschap betreft ligt het voor de hand dat radicale verandering centraal zal staan. Na 25 jaar neoliberaal beleid, verharding van de maatschappelijke verhoudingen en ontmenselijking van de politiek, is het tijd voor een breuk met het verleden.
De maatschappelijke onvrede is inmiddels zo algemeen dat het falen van de politiek om er iets aan te doen tot een ongekende vertrouwensbreuk heeft geleid. De politieke boodschap van links moet daarom een breuk markeren met de heersende beleidsfilosofie van het marktdenken, de standaardisering en digitalisering van het verkeer tussen overheid en burger, en de cynische en onmachtige politiek die daarbij hoort.
We moeten terug naar een verantwoordelijke overheid, terug naar het besef dat de samenleving maakbaar is, dat ongelijkheid en onrechtvaardigheid kunnen worden gekeerd en dat de politiek daarin een betrouwbare rol heeft te spelen. Laten we weer eens denken over ‘Eerlijk delen’ en over ‘Spreiding van kennis, macht en inkomen’.
Maar de kiezer zit niet op slogans alleen te wachten. De concreetheid van het gezamenlijk linkse programma zal de pretentie van radicale verandering moeten waarmaken. Op de grote vraagstukken als sociale- en kansenongelijkheid, klimaat en energietransitie, vluchtelingen- en asielbeleid, volkshuisvesting en gezondheidszorg zal het programma een duidelijk en aansprekend perspectief moeten bieden dat niet op ‘de markt’ is gebaseerd.
Dus nu eindelijk komen tot uitstel van de veel te vroege schoolkeuze op 12 jaar door afschaffing van de schooltypen in de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Dus een forse verhoging van het sociaal minimum en het minimumloon om de groeiende armoede te bestrijden. Dus voor Groningen, naast de compensaties, vooral een groot investerings- en ontwikkelingsprogramma, inclusief een hogesnelheidstrein en een woningbouwprogramma. Dus voor het asielbeleid een ruimhartig vluchtelingenquotum en een straffe regulering van de arbeidsmigratie. Het programma van links moet verbeelding en hoop uitdrukken: om in de ‘smalle marges’ van de politiek iets te bereiken, is er vooral een brede radicale visie nodig.
Maar gaande de verkiezingsstrijd zal links zich ook realiseren dat de inhoudelijke boodschap van het programma tevens een politieke betekenis heeft. Als de RoodGroene lijst in de peilingen steeds bij de potentiële winnaars zit, rijst vanzelf de vraag wat men met de winst zal gaan doen.
Links wil gaan regeren om haar veranderingsprogramma te kunnen doorzetten én de grootste worden om in de komende formatie en coalitie leidend te zijn. Maar met een werkelijk radicaal veranderingsprogramma kan men moeilijk volhouden dat de keuze van de coalitiepartners open blijft. Als links werkelijk wil breken met het neoliberale beleid en de huidige politieke cultuur, kan dat onmogelijk met een partij die als geen ander verantwoordelijk is voor het falen van overheid en politiek in de afgelopen dertien jaar.
De mogelijkheid van een coalitie met de VVD openhouden haalt de geloofwaardigheid van de politieke boodschap en het programma onderuit. Het volstaat niet om Rutte uit te sluiten, die is immers al weg. De VVD van Dilan Yeşilgöz is net zo besmet met het virus van neoliberaal marktgericht beleid en technocratische politiek als de VVD van Mark Rutte. Links moet ondubbelzinnig afstand nemen van deze VVD, anders zal een flink deel van de kiezers een herhaling van de PvdA-fouten in de periode 2012-2017 voor zich zien en de combinatie zijn steun onthouden. Eerlijke politiek vergt duidelijkheid naar de kiezer, en geen Haagse achterdeurtjes.
Mocht de RoodGroene combinatie kans zien een aansprekend radicaal-links programma te maken, dan helpt het zeer als ook de lijsttrekker door de kiezer kan worden gezien als verpersoonlijking van de boodschap. De keuze van de lijsttrekker moet de boodschap ondersteunen en niet onderuithalen. Als de boodschap verandering en breken met de huidige politieke cultuur is, dan past een nieuw gezicht daar beter bij dan een oude bekende.
Onmiskenbaar zijn qua politieke ervaring en vaardigheid Frans Timmermans en Jesse Klaver met afstand de beste lijsttrekkers. Maar even onmiskenbaar is dat zij door die ruime ervaring slecht passen bij de centrale veranderingsboodschap van links. De partijbesturen doen er goed aan te kiezen voor iemand met een sterk links profiel, bij voorkeur op het thema sociale ongelijkheid, die enige politieke ervaring heeft maar liever niet aan het Binnenhof, en bij voorkeur een vrouw is. Die kandidaat is er. Ze heet Marjolein Moorman en ze kan door haar eerlijkheid en bewezen politieke kwaliteit het beslissende verschil maken voor links.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden