De gezichten van PvdA-leider Attje Kuiken en GroenLinks-voorman Jesse Klaver ogen gelukzalig als maandag tegen vijf uur ’s middags op een ledenbijeenkomst in Utrecht bekend wordt gemaakt dat de leden digitaal hebben ingestemd om samen met één lijst en één verkiezingsprogramma de verkiezingen in te gaan. Bij GroenLinks is bijna 92 procent vóór, bij de PvdA 87 procent. Onverwacht is die uitslag allerminst. Beide partijen kropen afgelopen maanden al veelvuldig naar elkaar toe, mede aangemoedigd door de leden.
De symboliek van deze dag zit ’m vooral in het feit dat de progressieve droom om een linkse premier in het Torentje te krijgen nu echt dichterbij komt. ‘Onze leden willen dat we een gezamenlijke vuist maken’, voorspelde PvdA-voorzitter Esther-Mirjam Sent vorige week al. ‘We geloven in een links-progressieve doorbraak’, aldus collega-voorzitter van GroenLinks Katinka Eikelenboom.
Zeker na het vertrek van VVD-premier Mark Rutte kan het heus, zo’n linkse premier, bezwoeren ook partijleiders Kuiken en Klaver afgelopen week voor elke camera die ze tegenkwamen.
Het doel is dus glashelder, maar geheimzinnig is nog steeds wie uiteindelijk de linkse premierskandidaat van PvdA en GroenLinks moet worden. Zelfs nu de leden van de partijen maandag formeel groen licht hebben gegeven om de handen ineen te slaan bij de verkiezingen, doen de partijvoorzitters en -leiders nog steeds schimmig over wie de kar wat hen betreft mag trekken.
Door betrokkenen wordt gretig naar procedures gewezen: eerst was het wachten op de formele instemming van de leden om samen te verkiezingen in te gaan, en nu die zegen er is moeten beide besturen nog een paar dagen met elkaar in conclaaf hoe de sollicitatieprocedure voor de nieuwe lijsttrekker moet verlopen. De verwachting is dat pas half augustus duidelijk zal zijn wie de nieuwe gezamenlijke aanvoerder wordt.
De dagenlange praatsessies komende maand lijken in tegenspraak met de veelvuldige, recente beweringen van de partijtop dat ‘alle draaiboeken klaarliggen’ om de verkiezingen in te gaan. Volgens woordvoerders hoeven leden echter niet bang te zijn: binnenkort wordt alles duidelijk (zie kader).
Ondertussen staan in de coulissen diverse kandidaten klaar. Vooralsnog lijkt PvdA-Eurocommissaris Frans Timmermans de grootste kanshebber voor het lijsttrekkerschap van beide partijen. Zijn naamsbekendheid is groot, evenals zijn ervaring met campagnes. In 2019 won hij tegen alle negatieve verwachtingen in de Europese verkiezingen. Zijn linkse profiel, als klimaatpaus in Brussel, ligt bovendien goed bij de achterban van GroenLinks. Dat geldt ook voor zijn internationale toespraken die, bijvoorbeeld na het neerhalen van passagiersvliegtuig MH17, als premierwaardig worden gezien.
Dus waarom niet Timmermans direct naar voren schuiven als de gedroomde kandidaat? Opmerkelijk genoeg kan het weleens VVD-premier Rutte zijn die roet in het eten gooit. Door zijn plotseling aangekondigde vertrek, is er afgelopen week een ware exodus op gang gekomen van VVD-, D66-, en CDA-partijleiders die willen plaatsmaken voor ‘een nieuwe generatie’.
Over Timmermans wordt achter de schermen nu al door Haagse rivalen gegrapt dat hij een ‘kwart eeuw geleden’ ook al rondliep op het Binnenhof. Daarmee is hij net als Rutte, Wopke Hoekstra (CDA) en Sigrid Kaag (D66) een representant van het verleden. Het zal in de verkiezingscampagne ook zeker tegen PvdA en GroenLinks worden gebruikt dat uitgerekend de linkse partijen met een oudere, witte premierskandidaat komen, terwijl de rechtse VVD een jonge vrouw met een migratieachtergrond in het Torentje wil (Dilan Yesilgöz).
Alternatieven zijn er zeker, en naar hen wordt momenteel dan ook serieus naar gekeken door beide besturen. Klaver en Kuiken willen beiden nog steeds niet zeggen of ze zelf ambities hebben om lijsttrekker te worden. Hun beider voordeel is dat ze veel debat- en media-ervaring hebben op het landelijke toneel. Het nadeel van Kuiken is dat haar naamsbekendheid nog niet zo hoog is. Klaver heeft dat wel, maar hij loopt intussen al zó lang mee op het Binnenhof (dertien jaar) dat kiezers hem misschien ook niet associëren met vernieuwing.
De enige andere naam die serieus rondzoemt, is die van de Amsterdamse PvdA-wethouder Marjolein Moorman. Ambities heeft ze zeker, al sinds de val van het kabinet-Rutte IV twittert ze onophoudelijk over het ‘einde van een tijdperk’ en dat het het moment is aangebroken ‘om onze sociale en groene kracht te verenigen’. Maar aan een outsider als Moorman kleven nadrukkelijk ook nadelen: zo zou zij in nog geen drie maanden tijd zowel landelijke naamsbekendheid als debatvaardigheden moeten opbouwen. Daarnaast zou ze ook nog het kersverse huwelijk tussen PvdA en GroenLinks moeten begeleiden. Het is misschien wat veel voor een nieuwkomer.
Op het huwelijksfeest van PvdA en GroenLinks, deze maandag in Utrecht, valt dan ook op dat vooral de geest van Timmermans rondwaart onder de leden. De Eurocommissaris is niet aanwezig, maar toch heeft iedereen het over hem. Aan welk lid je het ook vraagt: zijn naam wordt telkens als eerste genoemd als potentiële lijsttrekker. Zo bezien is het grote wachten begonnen op een telefoontje uit Brussel: zou Timmermans de sprong durven wagen?
Eerst moeten beide besturen het eens worden over de sollicitatieprocedure en de selectiecommissie voor de beoogd nieuwe lijsttrekker: Uiterlijk donderdag (20 juli) geven beide partijen hier helderheid over.
De meest plausibele route hierna is dat potentiële kandidaat-lijsttrekkers kunnen reageren op de vacature tot eind juli.
Vervolgens kunnen gesprekken met kandidaten in de eerste week van augustus plaatsvinden.
Deze planning zou het mogelijk maken dat de presentatie van de voorkeurskandidaat van beide besturen in de tweede week van augustus plaatsvindt.
De leden hebben de uiteindelijke stem. Vermoedelijk zullen zij begin september op een ingelast congres stemmen over de vraag of de voorkeurskandidaat van beide besturen hun zegen krijgt of niet.
Volgens deze strakke planning heeft de gezamenlijke lijsttrekker nog circa een maand om zich te bemoeien met de kandidatenlijst voor de Tweede Kamer: die moet op maandag 9 oktober binnen zijn bij de Kiesraad.
De verkiezingen vinden plaats op woensdag 22 november.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden