N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Bootmigranten Tunesië kan directe begrotingssteun tegemoet zien, en voor vele miljoenen aan leningen, als het de EU helpt bij het stoppen van migranten. Gaat dit ook werken? Acht vragen over de zondag gesloten migratiedeal.
Onder toeziend oog van demissionair premier Mark Rutte werd in Tunis zondag een migratieakkoord gesloten tussen Tunesië en de Europese Unie. De afspraken moeten ertoe leiden dat minder migrantenboten vanuit Tunesië naar Europa komen, maar volgens critici zullen mensenrechten nog verder in het gedrang komen. Acht vragen over de 'Tunesië-deal'.
1 Wat zijn de EU en Tunesië zondag overeengekomen?
Officieel gaat het om een ‘strategisch en alomvattend partnerschap’, dat onder meer draait om het stimuleren van de ‘groene transitie’ en bevorderen van ‘mens-tot-mens-dialoog’.
In werkelijkheid zijn het vooral de migratiepassages waardoor Europese leiders gretig waren de afspraken met Tunesië te ondertekenen. En om daarvoor flink in de buidel te tasten. Tunesië is een van de belangrijkste doorreislanden waarvandaan migranten vertrekken om Europa te bereiken.
De EU betaalt Tunesië dit jaar 105 miljoen euro voor het versterken van ‘grensbeheer’ en het tegengaan van mensensmokkel. Ook zal het land Tunesiërs die illegaal in Europa verblijven terug gaan nemen. Daarnaast moet het geld Tunesië helpen migranten uit andere landen terug te sturen naar hun herkomstland – volgens EU-ambtenaren louter op vrijwillige basis.
In Brussel wordt benadrukt dat het geld geen ‘blanco cheque’ is, maar heel concreet naar bijvoorbeeld patrouilleboten of drones gaat. Alles, zo staat in de afspraken, ‘met respect voor mensenrechten’.
2 Hoe staat het met die mensenrechten in Tunesië?
Volgens lokale waarnemers en mensenrechtenorganisaties: ronduit slecht. De Tunesische president Kais Saied voert een steeds autocratischer bewind waarin oppositiepolitici vervolgd worden. Voor migranten is de situatie in Tunesië bedreigend. Een functionerend asielsysteem ontbreekt en berichten over klopjachten en mishandeling duiken geregeld op. Dit weekend berichtte persbureau AFP over tientallen migranten die door de Tunesische autoriteiten in de woestijn waren achtergelaten.
Het is de belangrijkste kritiek op de deal van GroenLinks-Europarlementariër Tineke Strik, tevens bijzonder hoogleraar migratierecht: „Er staat helemaal niets in over het verbeteren van de humanitaire situatie voor migranten of het versterken van het asielsysteem.” Dat Europees geld de bestaande activiteiten van VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR zal versterken, zoals Brussel benadrukt, is volgens haar onvoldoende. „Ook de UNHCR is gebonden aan wat ze mag doen van Saied – en dat is heel weinig. De EU had haar onderhandelingspositie juist moeten gebruiken om garanties te krijgen over waardige opvang en een fatsoenlijke asielprocedure.”
Dat Saied nu geld krijgt om boten tegen te houden, zal het bewind volgens haar mogelijk nog repressiever maken: de president zal er veel aan willen doen migranten uit zijn land weg te houden.
3 Krijgt Tunesië alleen geld om migratie tegen te gaan?
Nee, belangrijk is ook wat de EU zondag naast het ‘migratiegeld’ toezegde: 150 miljoen euro directe begrotingssteun voor Tunesië. Over de precieze voorwaarden voor die betaling lopen de gesprekken nog, maar duidelijk is al wel dat het noodlijdende land het geld keihard nodig heeft.
Temeer omdat de gesprekken tussen Tunis en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) over begrotingssteun uiterst moeizaam verlopen. President Kais Saied weigert de door het IMF geëiste hervormingen door te voeren. Of het akkoord met het IMF er nog komt wordt inmiddels betwijfeld: een hoge EU-ambtenaar suggereerde maandag dat Tunesië er wellicht voor kiest geen IMF-lening aan te nemen.
Daarmee zou de Europese begrotingssteun de enige internationale hulp zijn voor het land dat economisch steeds verder wegzakt. Het verklaart waarom Tunis graag op het Europese aanbod inging, maar roept ook vragen op over de betaling, die officieel bedoeld was om de tijd tot de IMF-deal te overbruggen. Mocht de IMF-deal alsnog rondkomen, dan is de EU bereid nog eens 900 miljoen extra aan Tunesië te lenen.
4 Gaat het aantal migranten dat naar Europa komt hiermee afnemen?
Dat is wel de bedoeling. Een EU-ambtenaar benadrukte maandagochtend dat er geen voorwaarden zijn vastgelegd over hoeveel bootjes er in Europa uit Tunesië nog mogen aankomen. „Maar we willen natuurlijk wel dat het aantal naar beneden gaat Source: NRC