De leden van de PvdA en GroenLinks mochten afgelopen week stemmen over een gezamenlijke lijst voor de Tweede Kamerverkiezingen in november. Alom wordt verwacht dat een grote meerderheid voorstander is van zo’n lijst.
In de Eerste Kamer hebben de twee linkse partijen sinds dit jaar al een gezamenlijke fractie. Van de GroenLinks-leden stemde 80 procent voor samenwerking in de senaat, bij de PvdA was dit 77 procent.
Als de uitslag van de stemmingen over een gezamenlijke lijst voor de Tweede Kamerverkiezingen vergelijkbaar grote meerderheden oplevert, lijkt een fusie tussen de twee partijen – die voorlopig nog los van elkaar blijven bestaan – slechts een kwestie van tijd.
De meeste politieke fusies in Nederland zijn beloond door de kiezers, al gingen daar soms wel enkele verkiezingen overheen. Fusies volgen meestal niet op een periode van electoraal succes, maar zijn juist een poging om weggelopen kiezers terug te lokken.
In de jaren zestig en zeventig verloren de drie grote christelijke partijen bij elke verkiezingen een deel van hun aanhang. Eind jaren vijftig hadden de gereformeerden van de ARP (Anti-Revolutionaire Partij), de Nederlands hervormden van het CHU (Christelijk-Historische Unie) en de Katholieke Volkspartij (KVP) gezamenlijk nog de helft van de Kamerzetels. Daarna nam het zetelaantal gestaag af.
Bij de Kamerverkiezingen in 1977 trokken de drie partijen samen op, drie jaar later volgde de fusie tot het CDA. Met succes, de daling stokte. Van de 48 zetels die het CDA daarna wist te halen, durft nu geen enkele lijsttrekker meer te dromen.
Sinds de verkiezingen van 1977 heeft het CDA drie van de vijf Nederlandse premiers geleverd. De premiers Dries van Agt en Ruud Lubbers, beiden katholiek, kwamen uit de KVP. Premier Jan Peter Balkenende, gereformeerd, begon zijn politieke loopbaan bij het CDA.
Weinig PvdA-leden zullen actieve herinneringen hebben aan partijfusies. In 1946 gingen de SDAP, VBD en CDU samen verder als PvdA.
Bij GroenLinks daarentegen zijn nog voldoende leden actief die ervaring hebben met fuseren. Zij weten dat een bredere basis voor de kiezer erg aantrekkelijk kan zijn. Maar ze weten ook hoe lastig een partijfusie kan zijn. Na de oprichting van GroenLinks in 1990 duurde het, net als bij het CDA, nog vele jaren voordat niet meer over ‘bloedgroepen’ werd gesproken. Veel partijleden voelden zich nog lange tijd sterker verbonden met hun voormalige partij dan met het nieuwe linkse verbond.
Maar de kiezers keurden de fusie tot GroenLinks goed. De vier kleine linkse partijen waaruit GroenLinks ontstond, leidden een zieltogend bestaan. De Communistische Partij van Nederland (CPN) en de Evangelische Volkspartij (EVP) behaalden bij de Kamerverkiezingen in 1986 geen zetel. De Politieke Partij Radikalen (PPR) leverden twee Kamerleden en de Pacifistisch Socialistische Partij (PSP) één.
GroenLinks bleek groter dan de som der delen. Hoewel de partij electorale pieken en dalen kent, is het zetelaantal nooit meer onder de vier gezakt.
Het Gereformeerd Politiek Verbond (GPV) en de Reformatorische Politieke Federatie (RPF) werden in 2000 formeel samengevoegd tot de ChristenUnie. Deze fusie, de meest recente in Nederland, leidde niet direct tot zetelwinst maar kan inmiddels ook als een succes worden gezien.
De fusiepartij kreeg in eerste instantie minder stemmen dan de afzonderlijke partijen. In 1998 hadden GPV en RPF samen nog vijf zetels, in 2002 maar vier. Na de val van het eerste kabinet-Balkenende bleven er bij de verkiezingen maar drie zetels over.
Toch is de combinatie geen mislukking te noemen. Al direct na de fusie steeg het ledenaantal. GPV en RPF hadden samen zo’n 25 duizend leden, de nieuwe ChristenUnie begon met ruim 27 duizend aanhangers. Na 2003 keerden ook de kiezers weer terug, in 2007 waren er zes zetels voor de partijen samen, daarna bleef het constant op vijf. Wat deze fusie vooral opleverde was een machtspositie in de politiek. GPV en RPF mochten nooit meeregeren, de ChristenUnie is een vaste gesprekspartner aan de formatietafel.
Eenvoudig is het samenvoegen van partijen zeker niet. Al deze fusies namen vele jaren van onderhandelen en voorzichtige toenaderingspogingen in beslag. Ook de nieuwe linkse samenwerking zal ongetwijfeld obstakels tegenkomen. Maar een succesvol verbond is in het verleden vrijwel altijd beloond door de kiezer.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden