De onstilbare vraag naar nieuwe woningen dreigt in het Gelderse Brummen het eerste openbare voedselbos grotendeels op te slokken, en dat onder aanvoering van een GroenLinks-wethouder. ‘Kwetsbare mensen hebben hier een project gevonden waar ze trots op zijn, en dan zien ze er ineens een huis op getekend.’
‘Ze zijn nog niet rijp hoor!’, roept Chantal van Genderen naar een vrouw die een Aldi-tas en oranje emmer aflaadt met kruisbessen. ‘Zo zonde’, zegt ze dan onhoorbaar voor de vrouw, die gestaag doorgaat met plukken. ‘En ik denk dan ook: één emmertje is toch wel genoeg? Maar goed, ik laat het, ik ken haar situatie niet, misschien heeft ze het wel nodig.’
In het Gelderse Brummen werd zes jaar geleden het eerste openbare voedselbos van Nederland gestart. Iedereen mag vrij plukken in Voedselbos Nieuwe Erven, maar met grootverbruikers zoals de vrouw met emmer en tas komt onherroepelijk ook het ongemak.
Het hoort erbij, concluderen Van Genderen (52) en mede-vrijwilliger-van-het-eerste-uur Chris Frencken (33). ‘Het gaat uiteindelijk om wat wij de sociale oogst noemen’, zegt hij aan een van de picknicktafels in het voedselbos. ‘Mensen die elkaar hier ontmoeten, dat is de grootste winst.’
Die sociale plek dreigt nu deels verloren te gaan. De gemeente Brummen presenteerde in maart een kaartje waarop woningbouw zowat de helft van het voedselbos afhapt. Weg tipi gemaakt van wilgentakken, weg vlechthaag. ‘Kwetsbare mensen hebben hier projecten gedaan waar ze trots op zijn’, zegt Van Genderen over de bewoners van de naastgelegen zorginstelling. ‘En dan zien ze er ineens een huis op getekend.’
En dat juist nu het voedselbos is genomineerd voor de Steenbreektrofee, een prijs voor inspirerende initiatieven die de leefomgeving vergroenen. Op het gemeentekaartje gebeurt het omgekeerde: stenen staan ingetekend waar nu de kweepeer en pecannoot staan.
Woningbouw rond het voedselbos was altijd het plan. Maar van tien kavels voor villa’s die niet verkocht werden, ging het eerst naar zestig woningen. Rond de tijd dat woningbouwminister Hugo de Jonge in maart naar buurgemeente Zutphen kwam om de Gelderse woondeals te ondertekenen, had Brummen (ruim 20 duizend inwoners) het aantal nieuwbouwhuizen in de gemeente opgeschroefd naar 1.250. Waarvan in en rond het voedselbos niet langer zestig, maar ineens zo’n 160 woningen.
In Brummen lijkt te gebeuren waar het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) al tijdens de formatie van Rutte IV voor waarschuwde. ‘Veel regio’s in Nederland kampen met een grote verstedelijkingsdruk, met name door de enorme woningbouwopgave’, schreef het PBL in 2021. ‘De aanvechting is om snel te bouwen waar het kan, maar zonder overkoepelende visie kan dit negatieve gevolgen hebben.’
Het PBL gaf het kabinet het advies te kiezen voor een ‘zorgvuldige verstedelijkingsstrategie’, die kan ‘leiden tot een duurzamer ruimtegebruik en een hogere kwaliteit van de leefomgeving’. Maar het gewenste ministerie van ruimtelijke ordening – dat als een scheidsrechter zou kunnen fungeren in de strijd om de grond – kwam er niet. Zonder regie werd het: iedere regio voor zich.
De kartrekkers van het voedselbos in Brummen nemen het de gemeente kwalijk dat ze ‘een duur bureau’ een landschapskaartje liet maken zonder hen daarbij te betrekken. Dat was niet in de geest van hoe het ooit begon, vinden zij. Op initiatief van nota bene de gemeente werd met de buurt destijds het plan van het voedselbos ontwikkeld. Met 3 hectare voor het groen, en 2 hectare voor de woningen.
Het probleem: op papier is weinig vastgelegd. Volgens de vrijwilligers is dat gebeurd vanuit de gedachte dat er sprake was van een ‘gelijkwaardige samenwerking’ bij dit vrij unieke project – van de 236 voedselbossen die de Universiteit Wageningen in juni in kaart bracht, is maar een handjevol openbaar toegankelijk zoals in Brummen.
Wethouder Pouwel Inberg kan niet uitsluiten dat een deel van het voedselbos moet wijken, zegt hij tijdens een bezoek aan de plek vlakbij zijn huis. Het zijn dure meters die op de gemeentebalans drukken, maar geen geld opleveren. Inberg wil wel benadrukken dat het kaartje een eerste aanzet was, de nieuwe grenzen liggen nog niet vast.
Als GroenLinkser wil Inberg de schade voor het voedselbos beperkt houden; een biodiverse leefomgeving is hem ook wat waard. Maar dit geldt tevens voor betaalbare woningen. ‘Het precieze aantal woningen bij het voedselbos zal afhangen van de vraag hoe gemakkelijk en betaalbaar we elders kunnen bouwen’, zegt hij.
‘Het geld is hier al toegekend en door het bestemmingsplan kunnen we binnen twee jaar starten. Op een willekeurig weiland zonder bouwbestemming kun je zo tien jaar verder zijn.’
Inberg is sinds dit voorjaar in overleg met de vrijwilligers en laat deze zomer het hele voedselbos precies inmeten. ‘In september leggen we met de vrijwilligers de kaarten over elkaar en schetsen we samen welke ruimte er is om wonen en het voedselbos zo goed mogelijk te combineren.’
Was een gesprek vóór het kaartje er lag niet handiger geweest? ‘Wellicht, maar je doet het nooit goed’, zegt hij. ‘Als je begint met hele open gesprekken en het dan niet precies op tekening zet zoals de ander wil, dan krijg je weer het verwijt niet te luisteren.’
Van Genderen en Frencken hopen dat er snel duidelijkheid komt, en ze zich weer kunnen richten op hun dagelijkse besognes in het voedselbos. Over hoe om te gaan met Karina (52) bijvoorbeeld, de vrouw met oranje emmer en Aldi-tas vol kruisbessen.
Karina komt vanuit de naastgelegen instelling voor begeleid wonen al jaren op deze plek, zegt ze met een zwaar Gronings accent. ‘Verschrikkelijk als dit kleiner wordt, er is al zo weinig natuur, en fruit in de supermarkt is gruwelijk duur.’ Van de kruisbessen gaat ze jam maken. Ze heeft niet genoeg geld om naast de suiker in de winkel ook de bessen te kopen. ‘Op deze manier kan ik nog eens wat uitdelen aan mijn medebewoners.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden