N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Belastingontwijking De steenrijke Martijn van der Vorm doneerde 793 miljoen euro aan zelfgekozen doelen in Rotterdam. Het filantropisch geld komt uit verschillende belastingparadijzen. „De familie bepaalt wat met het geld wordt gedaan, niet de beleidsmakers in het stadhuis.”
Martijn van der Vorm is de suikeroom van Rotterdam. Miljoenen euro’s deelt hij uit. Zijn laatste cadeau is een schenking van 38 miljoen euro aan het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam. Dat kon met dat geld een nieuw onderkomen kopen: rijksmonument Santos, een voormalig pakhuis voor Braziliaanse koffie aan de Rijnhaven.
Martijn van der Vorm (1958) doet iets terug voor Rotterdam. Zijn familie maakte er fortuin met de Holland-Amerika Lijn (HAL), begonnen als rederij, later investeringsmaatschappij. In drie generaties verdienden ze miljarden.
Een deel daarvan deelt hij nu uit via filantropische stichtingen. Stichting De Verre Bergen gaf bijvoorbeeld 15 miljoen euro aan bewoners die hun energierekening niet konden betalen en doneerde 27,6 miljoen euro voor de bouw van een depot voor Museum Boijmans Van Beuningen. Via stichting Droom en Daad ging de 38 miljoen euro naar het fotomuseum en Stichting Nieuw Thuis Rotterdam kocht voor 20 miljoen euro tweehonderd woningen voor Syrische statushouders.
De schaduwkant van het verhaal? De familie ontwijkt op grote schaal de belastingen in Nederland, onder meer met een brievenbusfirma met de naam De Zwarte Bergen Ltd en verstopt haar miljarden op de belastingparadijzen Bermuda en de Britse Maagdeneilanden.
Hoe stroomt dat geld vanuit De Zwarte Bergen naar De Verre Bergen, vroeg NRC aan Roelof Prins, directeur van Stichting De Verre Bergen. „O, daar moet ik u het antwoord op schuldig blijven. Dat weet ik ook niet.”
Burgemeester Ahmed Aboutaleb (PvdA) – verantwoordelijk voor integriteit – weet het ook niet. En het lijkt hem ook niet te interesseren. In juni vroeg de Volkskrant hem wat hij vond van de fiscale constructies van de familie. „Volstrekt irrelevant”, was zijn antwoord. Tegenover NRC laat hij nu weten dat hij bedoelde te zeggen dat hij „geen kennis” heeft van de constructies.
NRC deed onderzoek naar de belastingconstructies en ontdekte in Luxemburg een tot nu toe onbekende stichting van de familie, Mare Foundation. Het blijkt de schakel tussen de belastingontwijking en het filantropische werk.
In de statuten staat dat de foundation het welzijn „van de inwoners van de metropoolregio Rotterdam” wil bevorderen. Uit de jaarverslagen wordt – voor het eerst – de omvang van de geldstroom van de familie naar Rotterdam duidelijk: bijna 800 miljoen euro.
Hoe wenselijk is het dat een gemeente als Rotterdam medeafhankelijk wordt van filantropische giften die voortkomen uit een vermogen waarmee belasting stelselmatig en op grote schaal wordt ontweken?
Wie iemand van Mare Foundation wil spreken, kan beter niet naar Luxemburg gaan. De vestiging daar is niet meer dan een brievenbus in een kantoorpand in een grijze straat. De beslissingen worden genomen in zonnig Monaco, op het kantooradres van Martijn van der Vorm. Hij is de voorzitter van het bestuur van Mare Foundation. Van der Vorm was tot 2014 ook bestuursvoorzitter van HAL. Nu is hij president-commissaris bij de investeringsmaatschappij.
Afreizen naar Monaco heeft evenmin zin. Martijn van der Vorm geeft nooit interviews, zegt de telefoniste van HAL. Ook zijn neven Carel, Chris en Nickel, zijn broers Barend en Willie en zus Beatrijs mijden de publiciteit. Dit zevental zit op het familievermogen. Vier van hen wonen in Nederland, twee in Monaco, een in Groot-Brittannië.
Martijn van der Vorm is de pater familias. De mysterieuze miljardair gaat al zijn hele leven de publiciteit uit de weg. Op de weinige beschikbare foto’s van hem, is een onopvallende, wat spichtige man te zien. Hij is nooit getrouwd, voor zover bekend kinderloos en woont inmiddels dertig jaar in Monaco, het belastingparadijs aan de Middellandse Zee. Het plaatselijk tarief voor inkomstenbelasting, vermogensbelasting, winstbelasting en erfbelasting? 0 procent.
Bij Mare Foundation in Luxemburg hebben Martijn en neef Carel (1971) – eveneens commissaris bij HAL – het voor het zeggen. Maar de handtekening van Martijn, die zichzelf voor het leven als voorzitter van de foundation heeft benoemd, is toch net iets meer waard. Hij heeft een veto op benoeming of ontslag van de andere bestuursleden. Het derde bestuurslid is de voormalig huisnotaris van de familie, Frank Rosendaal (1952). Het trio zit ook in het bestuur van De Verre Bergen en in het bestuur van Droom en Daad.
Waarom doneert de familie haar geld niet rechtstreeks? Het antwoord kan weleens zijn dat honderden miljoenen overmaken vanuit een land met een discutabele fiscale reputatie in Nederland vragen oproept. Bermuda en de Britse Maagdeneilanden staan op de lijst van landen die Nederland heeft gebrandmerkt als landen met een te laag belastingtarief. Ze werken onvoldoende mee aan het tegengaan van belastingontwijking. Nederland treft tegenmaatregelen; zo is de Belastingdienst kritischer op transacties van en naar deze landen.
Belastingontwijking zit – bij wijze van spreken – in de genen van de familie. Een halve eeuw geleden, in 1977, verplaatste de vader van Martijn het HAL-hoofdkantoor van Rotterdam naar Curaçao. De aandelen stopte hij in een trust op Bermuda. Zo kon HAL op de Antillen gebruikmaken van de belastingverdragen vanuit Nederland én het vermogen afschermen van pottenkijkers en de Belastingdienst. Net als Monaco heft Bermuda weinig tot geen belasting.
Zoon Martijn tuigde de ontwijkingsroute in 2005 verder op met brievenbusfirma’s en trustkantoren op Bermuda en in Zwitserland. De familie ontvangt sindsdien de winstuitkeringen van het beursgenoteerde HAL via drie brievenbusfirma’s. Volgens de website van de Nederlandse beurswaakhond AFM zijn ze „nauw gelieerd” aan Martijn van der Vorm. Een van de firma’s heet De Zwarte Bergen Ltd.
De familie heeft 51,8 miljoen (57,4 procent) van de 90,3 miljoen uitstaande HAL-aandelen. Dat is al jaren goed voor winstuitkeringen van 100 tot 250 miljoen euro per jaar – zonder dat daarover in Nederland 25,8 procent winstbelasting wordt betaald.
De externe accountant die de geldstromen van het miljardenconcern in de gaten moet houden, zit ook op Bermuda. „Dat is toch een plek met andere rapportageverplichtingen dan hier te lande”, zegt Marcel Pheijffer, hoogleraar accountancy aan Nyenrode. „En dat voor een club met een eigen vermogen van 13 miljard euro en primair Nederlandse activiteiten. Maar ik moet erkennen: het is niet verboden. Hetgeen iets anders is dan het antwoord op de vraag: vinden we dit wenselijk?”
Belastingontduiking is verboden, belastingontwijking niet, legt Pheijffer aan de telefoon uit. „Maatschappelijk gezien is ook hier de vraag of het ontwijken wenselijk is. Juristen zullen zeggen: niets mis mee. De man in de straat zal zeggen: waarom betaal ik wel en zij geen belasting?”
Persoonlijk vindt Pheijffer dat je belasting zou moeten betalen waar je het geld hebt verdiend. Pheijffer: „HAL investeert primair in Nederlandse ondernemingen, of ondernemingen met activiteiten in Nederland, dus hoort het hier belasting te betalen. Maar dat is Utopia en zo werkt het nu eenmaal niet.”
Hoe het wel werkt bij de familie, wordt duidelijk uit de aankoop van een luxe jacht door Martijn van der Vorm. In 2017 nam hij voor zo’n 10 miljoen euro de onder Nederlandse vla Source: NRC