‘Veel jongeren kunnen de verleiding tot de status en het snelle geld niet weerstaan. …. (De Hosselaar)’. ‘Lekker snel je geld verdienen, dat wil toch iedereen? Misschien ben je wel eens gevraagd om wiet te verkopen via Snapchat. Het lijkt een makkelijke manier om aan geld te komen….(YouChoose )’.
Over de auteurs
Martha de Jonge is projectleider Drugspreventie voor het Trimbos-instituut.
Edwin Kruisbergen schreef dit stuk op persoonlijke titel.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Preventie van ondermijnende criminaliteit is een hot topic. Online en vanaf de laatste klassen van de basisschool wemelt het van de interventies gericht op het voorkomen van crimineel gedrag door kinderen. Want, zoals te lezen valt op de websites van de aanbieders, drugscriminaliteit is nooit ver weg. De meeste sites maken ook meteen duidelijk dat het voor kinderen heel moeilijk is om de verleidingen van het criminele leven te weerstaan. Immers, er kunnen bakken geld worden verdiend en wie kan daar nou ‘nee’ tegen zeggen?
Daarom moeten kinderen worden getraind en weerbaar gemaakt. Middels een escaperoom, serious game, videocampagne of iets met een VR-bril. Tegen het juiste bedrag te verkrijgen bij de betreffende aanbieder, meestal een commerciële partij zoals een reclame-, marketing-, of campagnebureau. Want voor preventie van ondermijning is veel geld beschikbaar: er worden miljoenen euro’s voor vrijgemaakt. Momenteel zijn verschillende gemeenten bezig met plannen voor de besteding van dit geld. Logisch dat commerciële partijen daar graag een graantje van meepikken.
Games en bewustwordingscampagnes zijn relatief goedkoop om te ontwikkelen, zien er aantrekkelijk uit en suggereren onmiddellijk effect. Deze interventies steunen op het idee van bewustmaken van risico’s: kinderen spelen de game of zien de video, ze worden gewezen op de risico’s van drugscriminaliteit en leren dat ze beter niet in zee kunnen gaan met criminelen. En met die bewustwording is de kous af en het probleem verholpen. En bovendien, baat het niet dan schaadt het niet, toch?
Helaas is de werkelijkheid minder mooi. Uit wetenschappelijk onderzoek weten we dat dit soort interventies vaak niet het gewenste effect, en in sommige gevallen zelfs een tegenovergesteld effect hebben. Dit soort interventies vestigt de aandacht op het ongewenste gedrag en stelt daarmee mogelijk onbedoeld een norm dat ‘iedereen het doet’ of ‘je heel snel veel geld kan verdienen’. De nadruk ligt op wat je niet moet doen (drugs gebruiken of klusjes voor criminelen), maar wat ontbreekt zijn positieve en concrete, haalbare gedragsvoorschriften.
Bewustwording en voorlichting over risico’s leiden niet vanzelf tot gedragsverandering. Wéten dat iets risico’s met zich meebrengt of ongezond is, is niet de sleutel tot gezond gedrag. Gedrag is namelijk het gevolg van een hele set aan factoren en onbekendheid met de risico’s is er niet per se één.
Een simpel voorbeeld: voor mij op tafel ligt een koekje. Ik wéét dat het niet gezond is, maar ik eet het toch op. Omdat het binnen handbereik ligt, ik geen lunch heb gehad, ik iemand anders ook een koekje zag eten, ik moe ben en weinig weerstand kan bieden, het zo lekker ruikt, ik erg van koekjes houd, et cetera. Vertel je mij via een campagne dat er suiker en vet in dat koekje zit, dan is de kans groot dat ik het alsnog eet. Misschien zelfs eerder, want nadat ik die campagne heb gezien moet ik er steeds aan denken.
Voor de kinderen die worden blootgesteld aan campagnes en serious games rond criminaliteit geldt iets vergelijkbaars: drugscriminaliteit is geen keuze die gemaakt wordt door gebrek aan kennis. Bij kinderen die verstrikt raken in (drugs)criminaliteit kunnen verschillende risicofactoren een rol spelen. Die kunnen economisch zijn, in de thuissituatie liggen, in de vriendengroep, de buurt waarin ze opgroeien, de schoolsituatie, of overal een beetje. Deze kinderen zijn niet geholpen met een uitleg van de risicofactoren, of een oproep om vooral je talent te laten zien en niet je mes (#ShowSkillsNotKnives).
Maar wat helpt dan wel?
Het antwoord is minder sexy en simpel dan een onlinegame of escaperoom. We moeten inzetten op de risicofactoren waarvan we wéten dat ze de kans op een criminele carrière vergroten. Veelal zit dat in de omgeving van het kind: risicofactoren in de buurt, het gezin of de school moeten worden gesignaleerd en aangepakt, beschermende factoren versterkt. Het vraagt een lange adem. Overheden moeten bereid zijn om daarin te investeren in plaats van hopen op de ‘quick fix’ die een bewustwordingscampagne of game belooft.
En bovenal is een meer kritische houding tegenover dergelijke instrumenten hard nodig. Want baat het niet, dan schaadt het soms wel degelijk.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden