Het is bijna alsof nu demissionair klimaatminister Rob Jetten de val van het kabinet voorzag. De afgelopen maanden presenteerde hij een hele trits aan wetten en plannen: het aanvullend klimaatpakket van 28 miljard euro, de nieuwe Energiewet en Warmtewet, het Nationaal Plan Energiesysteem. Eenmaal gepubliceerd zijn ze makkelijker te beschouwen als ‘lopende zaken’ die het demissionaire kabinet mag afhandelen.
Maar honderden lagere overheden, energiecoöperaties, maatschappelijke organisaties en bedrijven die dagelijks met man en macht werken aan de energietransitie, zijn daar niet gerust op. Deze week schreven ze een bijna wanhopige brief aan de Tweede Kamer. Als er de komende tijd ‘íéts nodig is’ om de klimaatdoelstellingen voor 2030 te halen ‘dan is dat maximale inzet op dóén, op uitvoering’, schrijven ze. ‘Duidelijk en stabiel beleid is dan onontbeerlijk. Daarom roepen wij u op om ervoor te zorgen dat er geen vertraging ontstaat. We moeten door!’
Jetten liet al weten dat hij dat ook zo ziet. Maar hoeveel ruimte het parlement hem daarvoor gunt, zal pas in september blijken. Op zijn ministerie proberen ambtenaren intussen per maatregel helder te krijgen wat de consequenties zouden zijn van vertraging. ‘We willen zo goed mogelijk helder hebben wat ook de indirecte gevolgen kunnen zijn van uitstel’, zegt de woordvoerder van Jetten.
Stilstand is vooruitgang, vindt het meest activistische deel van de boeren in Nederland. Agractie en het radicale Farmers Defence Force (FDF) reageerden daarom verheugd op de val van het kabinet en de extra vertraging op het stikstofdossier. ‘The world is ours’, kraaide FDF.
Twee pijnpunten vervallen in elk geval: meerdere nieuwe provinciebesturen zijn tegen gedwongen uitkoop van boeren die veel stikstofneerslag veroorzaken, dus die is van tafel. De discussie over het jaar waarin de stikstofuitstoot gehalveerd moet zijn – 2030 of 2035 – lijkt ook beslecht: de wet vermeldt 2035, het regeerakkoord 2030. De kans dat een nieuw kabinet die ambitie overneemt lijkt nihil.
Onduidelijk blijft hoe de Nederlandse landbouw er over een paar jaar dan wél uit moet zien. Demissionair minister Piet Adema (Landbouw) zou in september alsnog met een eigen plan komen, maar dat lijkt nu onwaarschijnlijk. Zolang men in Den Haag niet weet wat men wil, blijven we gewoon doen wat we altijd deden, is de gedachte bij veel boeren.
Of ze daar gelijk in krijgen, is de vraag. Zwaar teleurgestelde ‘groene organisaties’ nemen geen genoegen met de stilstand. ‘Die tijd heeft de natuur helemaal niet’, schrijft Greenpeace. De milieuclub stapt naar de rechter om de overheid te dwingen tot natuurherstel.
Dat is een van de redenen dat lang niet de hele boerensector de val van het kabinet vierde. ‘In het belang van alle boeren en tuinders in Nederland hoop ik dat er zo snel mogelijk een nieuw kabinet wordt geformeerd’, zei Sjaak van der Tak van de Land-en Tuinbouworganisatie Nederland (LTO), de grootste belangenbehartiger van Nederlandse boeren. ‘De toch al moeizame zoektocht naar toekomstperspectief duurt voort.’
Het uitblijven van een oplossing voor het stikstofprobleem betekent extra vertraging en onzekerheid voor de bouw. Dat is nog maar een van de vele redenen waarom de ambitie om tot 2030 in Nederland bijna een miljoen huizen te bouwen, steeds verder uit zicht raakt. Door stijgende bouwkosten, hogere rente, strengere bouweisen en nieuwe huurregels komen de sommetjes voor veel woningbouwprojecten onder de streep op een negatief getal uit.
Geen wonder dus dat gemeenten, provincies, Bouwend Nederland, woningcorporaties en werkgeversorganisatie VNO-NCW met alarmerende verklaringen kwamen. Ze roepen de Tweede en Eerste Kamer op om te blijven meewerken aan ‘aanvullende afspraken’, zodat de bouwproductie niet verder instort.
Toch zal de Kamer veel wetgeving controversieel verklaren, verwacht woningmarkthoogleraar Peter Boelhouwer. ‘Naast stikstof denk ik dan aan de Regiewet, die de nationale overheid meer macht moet geven bij ruimtelijke ordening. En ook aan de wetgeving voor de regulering van de middenhuur.’
Boelhouwer was al pessimistisch over de komende jaren op de woningmarkt. Vooral over de maatregelen om de winst van particuliere beleggers te beperken. Door een stapeling van belastingverhogingen en strengere bouw- en huurregels ‘rennen die nu allemaal naar de uitgang’, ziet hij. ‘Maar om woningen te bouwen en te verduurzamen zijn tot 2030 honderden miljarden nodig. Mij is volstrekt onduidelijk waar dat geld vandaan moet komen. Dat blijft nu onzeker, terwijl recent onderzoek laat zien dat de bevolking harder groeit dan gedacht.’
Ruim twee jaar geleden sloten werkgevers en vakbeweging een baanbrekend sociaal akkoord om de arbeidsmarkt te hervormen. Het moest de ongebreidelde groei aan (schijn)zelfstandigen, uitzendkrachten en andere flexwerkers zonder vast contract en goed vangnet afremmen.
Het kabinet omarmde de ideeën. Maar het duurde nog tot dit voorjaar tot minister Van Gennip met een pakket maatregelen kwam om werkenden meer zekerheid te geven. Nieuwe wetgeving zou een einde moeten maken aan onder meer nulurencontracten en draaideurconstructies. Maar de kans dat de beoogde deadline, januari 2025, na de kabinetsval wordt gehaald, lijkt klein.
Het chagrijn daarover is groot bij FNV-vicevoorzitter Zakaria Boufangacha, een van de grondleggers van het akkoord. ‘Want ondertussen blijft de flexschil groeien’, ziet hij. ‘Asiel is helemaal niet het thema dat de burger elke dag bezighoudt. Die maakt zich zorgen over of hij rondkomt, over zijn baan.’
Van sommige voorstellen is het bovendien de vraag of zij de verkiezingen ongeschonden doorkomen. Belangenclubs verzetten zich de afgelopen maanden luidkeels tegen het plan voor de verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zzp’ers. En de wet die de Belastingdienst moet helpen handhaven op schijnzelfstandigheid is ook omstreden. ‘Zzp’ers zijn inmiddels een flink deel van het electoraat’, aldus Boufangacha. ‘Durf nu als partij in campagnetijd nog maar eens impopulaire boodschappen te verkondigen.’
Nee, directeur Emmeline Bijlsma van de Brancheorganisatie Kinderopvang slaakte geen zucht van verlichting toen ze hoorde over de kabinetsval. ‘Want het leidt natuurlijk altijd tot een hoop onrust en vertraging in het land.’ Maar ze kan niet ontkennen dat die vertraging op één dossier niet slecht uitkomt: de invoering van gratis kinderopvang.
Bijlsma waarschuwt al maanden dat de branche het niet aankan. Nu al is er tekort aan duizenden pedagogisch medewerkers en worden ouders geconfronteerd met lange wachtlijsten. Als de kinderopvang vrijwel gratis zou worden, zouden die alleen maar oplopen en de kwaliteit onder druk zetten. Planbureaus uitten vorige maand dezelfde zorg. In een ongemeen kritisch rapport riepen ze de minister op ‘terug naar de tekentafel te gaan’.
Dat is precies wat er met het plan, nota bene een van de stokpaardjes van Rutte IV, zal gebeuren. De kans dat de Kamer het onderwerp als ‘controversieel’ bestempelt is groot. Dan is het aan een nieuwe kabinet om het opnieuw vorm te geven. Komende maanden zullen partijen in hun verkiezingsprogramma’s waarschijnlijk met ideeën hiervoor komen. Wat Bijlsma betreft moeten zij daarbij te allen tijde rekening houden met de uitvoerbaarheid in een krappe arbeidsmarkt.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden