De mannen van het brandweerkorps uit het negende arrondissement van Parijs zijn massaal uitgerukt. Glimmend van het zweet wurmen ze zich een weg door de mensenmassa die deint op de woorden van Louise Attaque: j’t’emmène au vent, ik neem je mee in de wind. Jonge jongens veelal, strak in uniform – lichtblauw hemd, goudkleurig koord over de borst – en met flessen drank in de hand. Dit is hun moment, voor één keer dit jaar spuiten ze hier met champagne rond in de klamme hitte van de menigte op een zwoele zomeravond.
Over de auteur
Eline Huisman is correspondent Frankrijk voor de Volkskrant. Ze woont in Parijs.
Het bal des pompiers (brandweerbal) is een onmisbare traditie in de Parijse viering van Quatorze Juillet, de belangrijkste nationale feestdag. Ook in talloze andere Franse steden gaan in de nacht van 13 op 14 juli de brandweerkazernes voor één nacht open om feestgangers te onthalen met muziek, hapjes en drank. Maar het fenomeen werd hier geboren, toen in de jaren dertig het lokale brandweerkorps spontaan de deuren opende om feestende Fransen te ontvangen. Inmiddels heeft het buurtfeest in het hele land navolging gekregen.
Dit jaar is anders. Frankrijk is nog nauwelijks bekomen van de geweldsexplosie na de dood van de 17-jarige Nahel, die eind juni door een politieagent werd doodgeschoten. Het drama ontketende dagenlange rellen van ongekende omvang in tal van Franse steden. Politiebureaus, gemeentehuizen en winkels werden aangevallen, meer dan vijfduizend auto’s en ruim duizend gebouwen stonden in brand.
Inmiddels lijkt de rust weergekeerd, maar de inlichtingendiensten waarschuwen ‘ondanks een schijnbare kalmte’ voor ‘alomtegenwoordige agressie tegen ordediensten’ en vrezen voor een heropleving van het geweld op of rond de nationale feestdag. Ook de belangrijkste politievakbond houdt sterk rekening met nieuwe rellen. Voor donderdag en vrijdag zijn 130 duizend leden van de ordediensten gemobiliseerd. Donderdagnacht bleef uiteindelijk rustig.
Veel steden hebben dit jaar de gebruikelijke feestelijkheden afgelast: geen bal des pompiers, geen vuurwerkshow, en ook het tram- en busvervoer in de avond is op veel plaatsen stilgelegd. De regering heeft de verkoop en het gebruik van vuurwerk tot 15 juli verboden, uit vrees dat de politie opnieuw massaal met mortieren wordt bestookt. Naast zorgen over veiligheid speelt ook de cruciale rol van de brandweer mee in het afgelasten van de feesten: sommige korpsen zijn uitgeput na nachtenlang branden te hebben geblust, of moeten paraat blijven voor het geval er geweld uitbreekt. In Nanterre, de Parijse banlieue waar Nahel werd doodgeschoten nadat hij staande was gehouden, wees de burgemeester bovendien op het collectieve trauma; in tijden van rouw is er geen plaats voor feest.
President Macron zou vrijdag een toespraak houden om de balans op te maken na zijn eerder aangekondigde honderd dagen van verzoening; een poging de rust te hervinden en politieke impasse te doorbreken na maandenlange protesten tegen zijn pensioenhervorming. Ook die is afgelast uit vrees voor rellen, al wordt hij alsnog verwacht in de komende dagen.
In de statige kazerne aan de Rue Blanche is van spanning geen spoor te bekennen. In grote tonnen water wordt blikbier lauw gehouden, onder een poort van Franse vlaggen wordt fles na fles ontkurkt. Gretig strekt Thomas, een twintiger die sinds zes jaar als brandweerman bij dit korps is aangesloten, zijn armen uit naar de vrouwen om hem heen om een selfie te maken (zijn achternaam wil hij, net als veel feestgangers, niet delen). ‘Van al dat gedoe hebben wij geen last, die relschoppers blijven hier doorgaans uit de buurt’, zegt hij schouderophalend. Ook tijdens de meest intense nachten bleef het in ‘zijn’ arrondissement rustig. ‘Vannacht is het alleen maar feest!’, roept hij. En verdwenen is-ie, op naar de volgende foto met een nieuw groepje vrouwen.
Onder de gekleurde feestverlichting die over de binnenplaats is gespannen is de sfeer lichtvoetig. Er wordt gedanst, gedronken en hartstochtelijk Don’t stop me now gezongen. ‘Het is Parijs, hè’, zegt Suzanne, een dertiger die champagne rondschenkt in de plastic flûtes van haar groepje vriendinnen. ‘Natuurlijk feesten we gewoon. Oproer hoort nou eenmaal bij Parijs. Demonstraties, aanslagen, we zijn het gewend. Maar dit bal is traditie.’
Het is een vreemd contrast: op 14 juli herdenkt Frankrijk het begin van de Franse Revolutie met de bestorming van de Bastille in 1789. De nationale feestdag is hét moment waarop de Franse waarden vrijheid, gelijkheid en broederschap worden gevierd. Juist over die waarden werd in de afgelopen weken van hevige rellen veelvuldig gesproken. In veel Franse banlieues hebben bewoners, zeker jongeren met een migratieachtergrond, het gevoel dat die waarden niet voor hen gelden.
Advocaat Soliman Le Bigot, een vijftiger in pak die rechtstreeks vanuit zijn werk het brandweerfeest is binnengelopen, begrijpt hun woede. De leefwereld van jongeren met een migratieachtergrond in de banlieues is voor hem ver weg, maar geboren in Algerije uit Franse ouders voelt hij zich toch deels met hen verbonden. ‘Het is hoog tijd dat deze jongeren zich gehoord voelen. Dat ze perspectief krijgen op een toekomst’, zegt hij terwijl hij zijn blikje bier opent. Hij heft het drankje in de lucht. ‘Vive la liberté! Juist deze momenten van lichtheid zijn belangrijk in een tijd dat we daar maar weinig van voelen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden