Aan het eind van een warme Haagse middag staan Volkskrantfotograaf David van Dam (44) en een paar van zijn collega’s aan de rand van de Hofvijver. Het is vrijdag 7 juni en er hangt een kabinetscrisis in de lucht. De aandacht van de fotografen gaat uit naar de vensters van de Trêveszaal aan de overzijde, waar je alleen met een zo groot mogelijke telelens naar binnen kan kijken. ‘De vergadering werd in de zaal daarnaast gevoerd, maar daar zijn de gordijnen dicht. In de Trêveszaal vonden individuele gesprekken plaats.’ Het alternatief was om op het Binnenhof zelf vele uren voor een gesloten deur plaats te nemen. Het was een beredeneerde gok om aan de vijver te gaan staan, in de hoop dat het geluk hier kon worden afgedwongen.
Over de auteur
Mark Moorman schrijft voor de Volkskrant over series, fotografie en populaire cultuur.
Om 18.41 uur maakt Van Dam een foto van staatssecretaris Eric van der Burg van Justitie en Veiligheid met asielzaken in zijn portefeuille. Vanaf grote afstand en door geribbeld glas zien we hoe hij zijn handen voor zijn gezicht heeft geslagen. Het vierde kabinet Rutte is gevallen over het asieldossier, zíjn dossier. Het is makkelijk benoemd, het dramatische politieke moment, maar het is zelden zo duidelijk in beeld gebracht. Van Dam zet het beeld op vrijdagavond op zijn Twitteraccount (aangesneden, zodat het historische venster van de zaal een perfecte lijst vormt). De foto is inmiddels meer dan een miljoen keer bekeken, en duizenden malen geliket. Op maandagochtend staat hij op de voorpagina van de Volkskrant, met daaronder de kop: ‘De gok van Rutte’.
Van Dam maakte die vrijdagmiddag meer foto’s vanaf de overkant. Op zijn Twitteraccount @Daphid zet hij ook een foto van minister Dilan Yesilgöz die met een telefoon aan het oor over de vijver staart. Hij heeft hier het hele hoge venster als omlijsting gekozen. Het is een foto die in de dagen daarna aan betekenis wint als blijkt dat Yesilgöz zich als opvolger van Mark Rutte opwerpt, en daarmee een serieuze kanshebber voor het komende premierschap lijkt te worden. Dat is ook precies de reden dat je ze allemaal maakt, zegt Van Dam, zelfs als foto’s pas achteraf hun plek in het verhaal gaan innemen.
En voor de lezer en kijker die haar pose voor dit raam niet zo vertrouwt (en wellicht in elke positie en plaatsbepaling van een politicus een strategische keuze ziet), daar gelooft Van Dam niets van: ‘We stonden daar met een paar man een heel eind vandaan, tussen allerlei voorbijgangers en toeristen. Ik geloof zelfs dat ze een soort terugtrekkende beweging in de schaduw maakte toen ze ons in de gaten kreeg.’
En toen werd het maandagochtend. Het historische moment zou nog net wat historischer worden. Van Dam ervaart onder de journalisten en fotografen op het Binnenhof een grote collegialiteit. ‘Er wordt zeker naar elkaar gekeken, maar het echte goud houd je toch voor jezelf.’ En op zo’n moment moet je je eigen koers varen.
In een verklaring maakt Mark Rutte bekend dat hij de politiek zal gaan verlaten. Verslaggever Natalie Righton schrijft over dit moment: ‘Gezichten die wit wegtrekken. Hoofden die elkaar verschrikt aankijken.’ Fotograaf Van Dam wisselde ondertussen zijn lange lens voor een kortere lens. Hij had geen close-ups van Rutte meer nodig. Hij wist dat hij nu op de wandelgangen moest gaan letten. Het korte lenzenwerk, waarmee hij de ontmoetingen, de lichaamstaal, de schrik en eventueel andere, onderdrukte, gevoelens, beter kon vastleggen.
De aanwezige fotografen wisten dat de foto’s die ze op maandagochtend 10 juni maakten onder de kop ‘einde van een tijdperk’ terecht zouden komen. En op zo’n moment is gedetailleerde kennis van de plattegrond van het Kamergebouw goud waard.
Van Dam had al heel snel het idee dat hij Rutte op deze gedenkwaardige dag op zijn rug wilde fotograferen. ‘Rutte is heel erg een mediaman, die zodra hij een camera ziet vrolijk lachend in beeld wil.’ Hij was hem wel eens achterna gefietst om een stemmige foto in het Haagse Bos te maken. Hij haalde de fietsende premier in, draaide zich om, en daar was hij weer: de brede grijns. Niet helemaal het beoogde effect van de eenzame fietser met het lot van het land op de bagagedrager. Dat ging hem niet nog een keer overkomen.
Van Dam mikte op een trappenhuis met brutalistische trekken, dat de fractiekamer van de VVD met de grote vergaderzaal verbindt, en daaronder met de parkeergarage, waar de dienstauto klaar stond. De foto die uiteindelijk op dinsdag 11 juli op de voorpagina van de Volkskrant stond (met als kop ‘Het tijdperk Rutte is voorbij’) is na de verklaring in de Kamer en het overleg in de fractiekamer genomen.
Een man die we in een oogwenk ook aan zijn rug herkennen in een trappenhuis, maar ook iemand die de hoek omgaat, en uit beeld zal verdwijnen. Een moment dat banaal en historisch tegelijk is. Natuurlijk moet je ook geluk hebben, maar Van Dam weet een ding zeker: ‘Als hij de lift had genomen, dan had ik deze foto niet gehad.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden