Na weging van al het beschikbare onderzoek, besloten 25 kankerexperts van het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) in Lyon de zoetstof aspartaam voortaan in te delen in de categorie ‘mogelijk kankerverwekkend’. Daar staat de zoetstof, gebruikt in duizenden producten uiteenlopend van limonade tot kauwvitamines, nu tussen talloze andere stoffen waarvan experts domweg nog niet zo goed weten hoe schadelijk ze precies zijn. Uiteenlopend van uitlaatgassen en chloroform tot mobiele telefoons en aloëvera.
De indeling geeft vooral aan: we kunnen nog niet uitsluiten dat de stof in een of andere hoeveelheid mogelijk kankerverwekkend is. ‘De inschattingen van aspartaam hebben uitgewezen dat de veiligheid geen punt van zorg is in de normaal gebruikte dosering’, aldus WHO-hoofd voedselveiligheid Francesco Branca in een gezamenlijke verklaring. ‘Wel zijn er mogelijke effecten beschreven die onderzocht moeten worden in meer en betere studies.’
Dat is absoluut niet nodig, benadrukken experts in koor: het IARC zegt immers niets over de veilige hoeveelheid. Een tweede WHO-commissie, het Gezamenlijke Expertcomité voor de Voedseladditieven (JECFA), deed dat wel, en stelt dat er ‘geen aanleiding’ is om de huidige norm van maximaal 40 milligram aspartaam per kilogram lichaamsgewicht per dag aan te scherpen.
Om die norm te overschrijden, zou een volwassene van 70 kilogram meer dan 4,5 liter frisdrank per dag moeten drinken, schrijft ook het Voedingscentrum in een reactie. ‘En een kind van 30 kilo zou meer dan 2 liter lightfrisdrank per dag moeten drinken om boven de aanvaardbare dagelijkse inname uit te komen.’
Kern van de indeling als ‘mogelijk kankerverwekkend’ vormen drie studies die een verband zien tussen lightfrisdrank en leverkanker.
Eén onderzoek, onder 500 duizend Europeanen, wees een risicoverhoging uit van 6 procent op lever- en galwegkanker per extra glas frisdrank. Een tweede, Amerikaanse studie vond verhoogd risico op leverkanker bij diabetespatiënten die veel lightfrisdrank drinken – maar niet bij niet-diabetici. En de derde studie zag 44 procent verhoogd risico op leverkanker bij mensen die twee of meer aspartaamdrankjes per dag drinken.
Dergelijke onderzoeken zijn echter berucht om de valkuilen. Ze gaan ervan uit dat mensen zich nog precies herinneren wat ze consumeren, en vaak spelen factoren mee die het beeld verstoren, zoals ander gedrag, een andere gezondheid of andere voedingsgewoontes van de lightdrinkers.
Verder citeert de IARC een omstreden reeks dierproeven die vijftien jaar geleden werden uitgevoerd in Italië en zouden uitwijzen dat aspartaam wel degelijk kanker veroorzaakt. De studies kwamen echter onder vuur te liggen, volgens de onderzoekers zelf door verdachtmakingen door de industrie, volgens andere wetenschappers gewoon omdat men onderzoeksfouten had gemaakt. Ook de Amerikaanse voeding- en medicijnbeoordelaar FDA beoordeelt de aspartaamstudies als ‘gecompromitteerd’, ofwel volstrekt onbetrouwbaar.
Dat ook weer niet. Er is vooral meer onderzoek nodig, vindt het IARC. ‘We hebben in zekere zin aan de alarmbel getrokken omdat we meer helderheid in deze situatie willen brengen’, in woorden van WHO-man Branca. ‘Het is niet iets dat we op dit moment kunnen wegwimpelen.’ Anders had de IARC de stof wel ondergebracht in de categorie ‘waarschijnlijk niet kankerverwekkende’.
Toch is er ook irritatie. Zo gaat de FDA in een zeer ongebruikelijke protestverklaring zelfs in tegen de indeling van aspartaam als mogelijk kankerverwekkend. De IARC zou consumenten onnodig bang maken voor een zoetstof die volstrekt veilig is.
Ook het Voedingscentrum kan enige ergernis over alle ‘onduidelijkheid en onrust’ nauwelijks onderdrukken. ‘We weten dat mensen argwaan kunnen hebben over zoetstoffen. Die zorgen zijn ook begrijpelijk als steeds negatieve berichten in de media verschijnen’, moppert het kenniscentrum.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden