Halverwege het jaar hebben de twee grootste Amerikaanse klimaatinstituten donderdag de balans opgemaakt: 2023 staat nu op plek 3 van heetste jaren. Maar er is een inhaalrace gaande, en het venijn zit vermoedelijk in de staart.
NOAA en NASA maken onder andere gebruik van een wereldwijd dekkend netwerk van satellietmetingen. Daarmee meten ze niet alleen de temperatuur boven land, maar ook boven de oceanen.
Uit die metingen blijkt dat de gemiddelde temperatuur op aarde steeds hoger wordt. Er komt elke tien jaar ongeveer 0,2 graden bij. Oorzaak is de steeds hogere concentratie broeikasgassen.
Maar er zijn ook pieken en dalen op de lijn. Jaren die wat koeler zijn, en jaren die er nog bovenuit steken. Die extra hete jaren volgen vaak op een El Niño. Dan is het water in de Grote Oceaan warmer dan normaal, en kan de atmosfeer de opgebouwde broeikaswarmte minder goed kwijt.
Begin mei was duidelijk dat El Niño naderde. Hoofd klimaatonderzoek van NASA Gavin Schmidt zei toen tegen NU.nl vrijwel zeker te zijn dat dit in 2024 zou leiden tot een nieuw wereldwijd hitterecord, met een kans van een op drie dat dit record ook in 2023 al zou sneuvelen.
We zijn twee maanden verder. El Niño is inmiddels een feit, en zal volgens de nieuwste verwachtingen tot in de lente van 2024 aanhouden. Ook nieuw zijn de temperatuurmetingen van juni. NOAA en NASA publiceerden donderdag hun analyses.
Conclusie: niet alleen in Nederland, maar ook wereldwijd was juni veruit de warmste junimaand ooit gemeten. En er blijkt meer te spelen dan alleen de gestaag opwarmende trend en El Niño. Zo is het water in de Noord-Atlantische Oceaan uitzonderlijk warm en bevindt zich heel weinig zee-ijs rond Antarctica.
Het is reden voor Schmidt om zijn voorspelling van twee maanden geleden aan te scherpen. "De kans is toegenomen naar zo'n 50 procent. Dat komt door de metingen van juni en een toenemende El Niño."
De eveneens gezaghebbende klimatoloog Michael Mann schat die kans nog aanzienlijk hoger in. "Ik denk dat het vrijwel zeker is dat 2023 een recordtemperatuur op aarde zal opleveren."
Mann publiceerde onderzoek in wetenschapsblad Nature, naar het gecombineerde effect van El Niño en klimaatverandering op de temperatuur. De laatste keer dat dit samenviel was in 2016 - voorlopig het wereldwijd heetste jaar ooit gemeten.
"Waar het op neerkomt is dat het nu bijna zeker is dat er wereldwijde temperatuurrecords breken telkens als we een nieuwe El Nino krijgen", zegt Mann. Volgens hem zal de onderliggende opwarming doorgaan zolang we grootschalig fossiele brandstoffen blijven verbranden.
Een eventueel temperatuurrecord in 2023 zal niet lang standhouden. Vanwege de vertraagde effecten van El Niño lijkt nu al zeker dat 2024 wereldwijd nóg warmer zal zijn.