Een scène die je zou verwachten in Groningen, maar die zich afspeelt in een dorp in Noord-Holland. Boer stapt van tractor. Hij wijst naar de scheuren in de muur van zijn boerderij. Ze zitten overal, bij het raamkozijn, naar beneden toe in de stootrand, een hoek lag eruit. En wat zo gek is: de scheuren in de gevel blijven maar komen.
Het officiële verhaal is dat deze schade komt door ‘trillingen op de weg’. Maar de boer vreest dat het komt door aardbevingen, veroorzaakt door gaswinning. Toen hij dat vermoeden uitsprak op een bewonersbijeenkomst, keken medewerkers van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) ‘met een lachend gezicht terug’.
De gaskraan in Groningen gaat dicht. Maar in Noord-Holland, rondom de Beemster, boven Purmerend, zijn er plannen om ‘m juist wagenwijd open te draaien. Nu het grote Groningenveld onbruikbaar wordt, verlegt de NAM de blik naar Asset South – kleine gasvelden elders in Nederland.
Zo’n klein gasveld bevindt zich ter hoogte van dorpen als Middelie, Hobrede en Beets, slechts een halfuurtje rijden van Amsterdam. Eigenlijk zou dit veld sluiten in 2025. Het beleid was namelijk: kleine velden moeten dicht.
Maar volgens een ontwerpbesluit mag de NAM nu tien jaar langer doorgaan. Bovendien zijn er plannen om hier meer gas op te pompen – in tien jaar tijd bijna net zoveel als in de voorgaande halve eeuw.
Staatssecretaris Vijlbrief (Mijnbouw) draait er niet omheen. Ja, de gaswinning kan ook in Noord-Holland leiden tot aardbevingen, al gaat het om een ‘kleine kans’. De afgelopen jaren zijn hier twee bevingen geweest. Als er meer komen, dan zal de schade ‘voor het merendeel van kosmetische aard zijn’. Nou ja, ook kan ‘enige lichte constructieve schade optreden’.
Inderdaad, dit leest als een déjà vu. Precies zo ging het in Groningen, tijdens de jaren van ontkenning. Jazeker, er bestond risico op aardbevingen. Maar die waren niet gevaarlijk, eigenlijk gewoon gezellig, de NAM sprak toen over ‘evenementen’, alsof het geen ontwrichtende schade aan huizen en levens betrof, maar een ritje in de achtbaan.
Deze week publiceerde de NAM haar jaarcijfers. De joint venture van oliebedrijven Shell en ExxonMobil maakte in 2022 een winst van 2,4 miljard euro. Bij de NAM willen ze laten zien ‘dat wij hebben geleerd van de crisis in Groningen’.
Je zou verwachten dat de NAM in elk geval zonder morren de rekeningen voldoet die de regering stuurt om de schade in Groningen te vergoeden. Maar nee. Ondanks de klinkende winstcijfers maakt men het liefste excuses met een gesloten portemonnee.
Volgens de NAM bestaat er een ‘verschil van mening’ over de ‘rechtmatigheid’ van een deel van de schadekosten. De NAM klaagt dat ‘onnodige kosten voor versterking’ worden doorberekend. Het miljardenbedrijf is verwikkeld in een slepende arbitrageprocedure tegen de staat.
In Noord-Holland broeit het verzet tegen de gaswinning in het kleine Hobrede, zo’n dorp waar Marktplaats overbodig is, want ruilen doe je onderling. Niemand is vergeten hoe men hier rond 1990 dorpshuis De Zwaan bouwde, de mannen timmerden na werktijd, de vrouwen brachten koffie in een thermoskan.
Op een vraag over gaswinning antwoordt een willekeurige passant in Hobrede ‘dan moet je Ed’ hebben en prompt belt hij Ed. Ed Wilms, gepensioneerd projectontwikkelaar, zit vervolgens in de tuin met de koffie klaar. Zijn nieuwbouwhuis kijkt uit over open land. In de verte zie je de skyline van Purmerend.
‘We maken ons veel zorgen,’ zegt Ed, die namens de dorpsraad een brief opstelde die door meer dan de helft van de 180 inwoners werd ondertekend. ‘Geen waardevermindering, dat is gelul.’
‘De stress van de mensen in Groningen, dat vind ik zo verschrikkelijk’, zegt zijn vrouw Anneke. ‘Er wordt totaal niet gekeken naar wat dit emotioneel met ons doet. De staatssecretaris strijkt alles glad.’
Voordat de definitieve handtekeningen gezet worden, komt Vijlbrief praten met de omwonenden. Ed heeft daar weinig fiducie in. ‘Het gaat om de BV Nederland.’
Even verderop in Hobrede wijst de boer, hij heet Frank Wennekers, naar zijn gescheurde gevel. Hij denkt dus dat het door aardbevingen komt, maar ja, bewijs dat eens. ‘De NAM is een stug lichaam.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden