Het leven van Ben Wetzel, die 27 mei op 98-jarige leeftijd overleed, werd getekend door de dramatische wendingen in de Nederlandse koloniale geschiedenis. Hij behoorde tot de uitstervende generatie van Indische Nederlanders die het vooroorlogse leven in Nederlands-Indië nog bewust hebben meegemaakt. Die de Japanse bezetting hebben doorstaan en tijdens of na de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog naar Nederland zijn gevlucht, waar ze een nieuw bestaan moesten opbouwen.
Wetzel groeide op in een welgesteld Indisch gezin. Zijn vader was opzichter bij een cassaveplantage, zijn moeder verpleegster. Hij zou zijn kinderen later vertellen dat hij een fijne jeugd heeft gehad. Hij trok met een katapult het bos in om op vogels te jagen, ging in het weekend naar de film en was populair bij de meisjes.
Aan die onbezorgde tijd kwam een einde toen de Japanners in 1942 Nederlands-Indië binnenvielen. Hij was 18 toen hij werd geïnterneerd. ‘De oorlogsjaren bracht hij door in drie jappenkampen’, vertelt zijn zoon, ex-profvoetballer André Wetzel. ‘Daar werd hij geslagen, vernederd, uitgehongerd. Hij moest staand slapen, hij at ratten en slangen om in leven te blijven.’
Na de Japanse bezetting volgde meer rampspoed. In de chaotische en gewelddadige Bersiap-periode van 1945-1946 werd zijn moeder op gruwelijke wijze vermoord. André: ‘Mijn oma was aan het werk in een dorp dat werd overvallen door Indonesische strijders. Ze was op het verkeerde moment op de verkeerde plaats.’
Ben verloor ook zijn vader: het contact met hem werd verbroken nadat zijn vader de Indonesische nationaliteit en een andere naam had aangenomen. Pas na diens overlijden zou hij een foto van zijn vader onder ogen krijgen.
Wetzel ging bij de politie werken. Na de Nederlandse erkenning van de Indonesische onafhankelijkheid, in 1949, voelde hij zich als politie-inspecteur die onder het Nederlands gezag had gediend niet langer veilig in zijn standplaats Semarang. Hij verhuisde naar Kedawon, waar hij aan de slag ging bij een suikeronderneming. Welvarende jaren volgden, terwijl de sfeer almaar dreigender werd.
Wetzel bleef zich lang verzetten tegen een vertrek uit zijn geboorteland, maar toen hij van vrienden te horen kreeg dat zijn naam voorkwam op een zwarte lijst van nationalistische Indonesiërs, gaf hij toe aan de wens van zijn vrouw Conny om overzee een veilig heenkomen te zoeken. Hij liet zijn goedbetaalde baan, een groot huis en dienstbare baboes op Java achter.
Het gezin met inmiddels vier kinderen vestigde zich in Den Haag en kwam terecht in een woning die zo krap was, dat zijn drie zoons in één bed moesten slapen. Zijn in Indonesië behaalde diploma’s bleken in Nederland weinig waard.
Toen hij ging werken bij het ministerie van Oorlog moest hij onderaan beginnen. Het was een uiterst sobere tijd, herinnert André zich. ‘Als we gingen zwemmen droegen we zwembroeken die onze moeder had gebreid. Als je uit het water kwam, hingen ze zo’n beetje op je enkels.’
Ben Wetzel liet zich niet ontmoedigen. In de avonduren volgde hij de ene na de andere opleiding. ‘Altijd zat hij te studeren’, zegt dochter Ernie. ‘Hij had het gevoel dat hij als Indische Nederlander harder moest werken dan andere Nederlanders. Dat maakte hem strijdbaar. Hij dacht: het is goed met jullie, ik ga bewijzen dat ik het kan redden.’
Zijn inspanningen hadden resultaat. Bij het ministerie van Defensie maakte hij gestaag carrière. Hij schopte het tot hoofd van de afdeling die munitie voor de strijdkrachten inkocht. Zijn loopbaan werd halverwege de jaren tachtig bekroond met een koninklijke onderscheiding. Bij de uitvaart lag het lintje op de kist.
De Volkskrant profileert regelmatig bekende en onbekende, kleurrijke Nederlanders die onlangs zijn overleden. Wilt u iemand aanmelden? postuum@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden