Het was voor hem de ‘mooiste dag van het jaar’, vertelde Taco Carlier eind 2021 aan Het Parool, toen hij tijdens het hardlopen langs het Amsterdam-Rijnkanaal werd ingehaald door een ‘hele rij VanMoofs’. Toen hij begon, was ‘de elektrische fiets nog iets voor bejaarden in de Achterhoek’, nu zoefde een pelotonnetje op zijn fietsen voorbij. ‘Allemaal mensen die anders in de file hadden gestaan’, jubelde Carlier.
De slechtste dag uit de carrière van fietsenbouwers Taco (45) en Ties (44) Carlier was ongetwijfeld 12 juli 2023. Woensdag vroeg en kreeg de Amsterdamse e-bikefabrikant uitstel van betaling van de rechter. Dikwijls is dit het voorportaal van een bankroet. De financiële problemen van VanMoof zijn zo groot dat het zijn rekeningen niet meer kan betalen. Het zieltogende bedrijf, dat alleen al in 2022 een verlies leed van 78 miljoen euro, torst een schuldenlast van 30 miljoen euro, meldde het FD.
Over de auteur
Jonathan Witteman is economieverslaggever van de Volkskrant en schrijft onder meer over sociale zekerheid, ongelijkheid en technologie.
Die schulden en eeuwige verliezen zijn misschien nog niet eens het grootste probleem voor het bedrijf dat in veertien jaar een fietsimperium opbouwde met flagshipstores van Parijs tot New York en van San Francisco tot Tokio. Dinsdag bleek dat VanMoof al twee weken geen fietsen meer verkoopt. De ingelaste pauze was volgens het bedrijf nodig ‘om de productie en levering van bestaande bestellingen te kunnen inhalen’.
Aan de Mauritskade in Amsterdam brak een dag later een kleine volksopstand uit voor de deur van een VanMoof-winkel. Boze klanten hadden zich daar verzameld om hun tot wel 3.500 euro kostende fiets op te eisen, waarvoor ze al een aanbetaling hadden gedaan. Door de financiële malheur bij VanMoof vreesden klanten hun geld kwijt te zijn.
Anderen waren verbolgen omdat ze al weken wachtten op reparatie van hun fiets. Een geluid dat klinkt van over de hele wereld: de mankementen van de VanMoofs en de dikwijls lange wachttijden voor reparaties. Om de veiligheid van het personeel te waarborgen – de politie sprak van een ‘grimmige sfeer’ – besloot VanMoof de Amsterdamse winkel woensdag te sluiten.
Hoe anders was de sfeer tien jaar geleden bij de lancering van VanMoofs eerste ‘urban bike’. Het (rij)wiel opnieuw uitvinden, was het doel. Anderhalve eeuw nadat de Franse broers Olivier aan beide kanten van de Atlantische oceaan de eerste internationale fietsgekte veroorzaakten met hun vélocipèdes alias ‘bottenschudders’, ontketenden twee Nederlandse broers een kleine VanMoof-manie.
Consumenten en recensenten prezen meteen het elegante stalen – of eigenlijk: aluminium – ros van VanMoof, met ranke, strakke lijnen. ‘Form follows function’, luidde het minimalistische credo van de Carliers. De verlichting zat stijlvol verwerkt in het frame, en het elektromagnetische ‘schopslot’ dat het achterwiel blokkeerde was te activeren met een tikje van de voet, en weer te openen via een app.
Fietsendieven werden in de uitoefening van hun ambacht gehinderd door onheilspellend geloei en geflits, een flakkerend doodshoofd op de fietsbuis en elektronische vergrendeling. Dieven die zich niet lieten afschrikken, kregen ware ‘bikehunters’ achter zich aan, bewapend met met bluetooth- en gps-signalen. Een vorm van eigenrichting die voer voor juristen is, maar onder consumenten op veel bijval kan rekenen.
Binnen de kortste keren groeide VanMoof uit tot een statussymbool voor de stedelijke hippoisie, en tegelijkertijd – wellicht de grootste eer die een bedrijf ten deel kan vallen – mikpunt van verzet tegen het ‘laatkapitalisme’. In een NRC-reportage die bijna te mooi klonk om waar te zijn, beschreef de auteur Daan Heerma van Voss vorig jaar hoe het minuscule anarchistische ‘Collectief de Rode Fiets’ ’s nachts de straten van Amsterdam afschuimde om aan VanMoofs te schudden en zo het alarm te laten afgaan en de slaapdronken eigenaars uit hun bed te jagen. Of ze deden, uit protest van de have-nots (mensen met omafietsen) tegen de haves (VanMoof-eigenaars), tiewraps om de voorwielen, zodat de fiets niet meer geluidloos was zoals VanMoof beloofde.
De ambities van de broers waren vanaf het begin torenhoog: een miljard fietsen verkopen aan mensen die anders in de auto waren gestapt. De Carliers peperden het publiek graag in dat VanMoof niet concurreert met de Gazelle, de Batavus of de Sparta, maar met autofabrikanten. Een sluwe marketingstrategie, want vergeleken bij de gemiddelde omafiets is 3.498 euro voor een VanMoof S5 nogal aan de prijs. Vergeleken bij een nieuwe auto is hij echter spotgoedkoop, en bovendien, in het geval van benzine- en dieselslurpers, milieuvriendelijker.
Achter de strategie school een simpele waarheid. Wilde VanMoof levensvatbaar zijn en het zelf gestelde doel behalen van een half miljard euro omzet per jaar – oftewel meer dan een vervijfvoudiging van de verkoop in 2021 – dan moest het de auto uit de stad zien te verjagen.
‘This town ain’t big enough for the both of us’, was in reclames en interviews de boodschap aan de auto-industrie. In Frankrijk, het land van Peugeot en Renault, mocht een anti-autoreclame van VanMoof met beelden van ellenlange files drie jaar geleden niet op de buis, omdat het in de ogen van de Franse reclameautoriteit ARPP een ‘klimaat van angst’ zou creëren.
Dat een deel van de Nederlanders zich bijvoorbeeld ergert aan de kamikazesnelheden waarmee de VanMoof-rijders soms over de fietspaden jakkeren, was volgens Taco Carlier niet de schuld van e-bikes, maar van auto’s, zei hij tegen Het Parool. ‘Het probleem is dat er veel te veel fietsverkeer over veel te smalle fietspaden wordt geperst, terwijl de auto alle ruimte heeft.’ Zijn planologisch advies: verban de auto uit de stad.
Hoopvol voorspelde zijn broer Ties vorig jaar in de Financial Times dat New Yorkers, Tokioërs en Parijzenaren weldra alleen nog in de auto zullen stappen ‘voor essentiële dingen buiten de stad’. ‘Met auto’s is het niet alleen de brandstof die geld kost, het is ook de slijtage, het parkeren.’
Van slijtage bleken de VanMoofs echter zelf een stuk meer last te hebben dan de gemiddelde auto. Eén op de tien fietsen moesten volgens VanMoof terug naar de winkel wegens mankementen, al zou het werkelijke aantal hoger liggen, schreef het FD. Een van de problemen was dat VanMoof alle onderdelen zelf liet maken, en klanten dus niet naar de fietsenmaker om de hoek konden voor reparaties. De productie vond vooral plaats in Taiwan, en aan de lopende band bleken de in televisiedozen verstuurde fietsen bij levering te kampen met kinderziektes.
Mede door de hoge reparatiekosten boekte VanMoof in 2021 ondanks een omzet van 90 miljoen euro toch een verlies van 70 miljoen euro. Pas als VanMoof een omzet van een half miljard euro zou draaien zou het bedrijf uit de rode cijfers zijn, voorspelden de gebroeders Carlier.
Door alle verliezen joeg VanMoof in een moordend tempo de ruim 200 miljoen euro erdoorheen die het aan investeringen had ontvangen van durfkapitalisten als het Britse Balderton of het Amerikaanse Norwest Venture Partners. Begin dit jaar stond het bedrijf al op de rand van bankroet, totdat investeerders de reddende hand toestaken.
Ook op bestuurlijk vlak rommelde het. De in mei 2022 aangetreden president Gillian Tans, ex-baas van Booking, moest orde op zaken stellen bij VanMoof, maar was binnen een jaar alweer verdwenen.
Nu is het geld opnieuw op, en lijken de geldschieters van de Carliers het kunstje niet nog eens over te willen doen voor het bedrijf dat nu kampt met een schuld van 30 miljoen euro.
De Amsterdamse rechtbank stelde woensdag twee bewindvoerders aan. Ook kondigde de rechter een afkoelperiode van twee maanden aan, waarin leveranciers en andere schuldeisers niets mogen opeisen bij het bedrijf. De winkels zijn al dan niet tijdelijk gesloten, ‘voor de veiligheid van het personeel’, aldus VanMoof. Van de gebroeders Carlier is de laatste weken niets meer vernomen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden