Ze speelden nog met Lego toen Mark Rutte aantrad als premier. Hoe kijken jonge kiezers tegen zijn opvolging aan? ‘Ik heb hem nooit als heel slecht ervaren. Maar ik ben ook niet anders gewend.’
Dat Deven Knaapen (18) en Vincent Jonker (19) in november niet naar de stembus zullen gaan, is niet uit desinteresse. Integendeel: politiek is hun favoriete gespreksonderwerp. Zelfs als ze aan het gamen zijn of op een feest staan, hebben ze het erover. Maar niet in positieve zin.
De politiek, zo klinkt het aan de picknicktafel voor het gymnasium in Alkmaar, staat symbool voor gekonkel. Voor politici die glashard liegen tijdens debatten – ‘want die willen ze winnen’ – en voor populistische politici die met slim taalgebruik kiezers om hun vinger winden. Mark Rutte heeft hier een groot aandeel in, vindt Jonker, terwijl hij een teug van zijn net geopende Desperados (‘we hebben net onze laatste toets gemaakt!’) neemt. ‘Daardoor is het vertrouwen in de politiek snel achteruit gegaan.’
Dus nee, hij gaat niet stemmen. ‘Ik ga geen compromissen sluiten door op de beste uit alle slechte opties te stemmen.’ Voor Knaapen speelt er nog iets anders: hij vindt dat hij te weinig weet van de standpunten van alle politieke partijen om gebruik te mogen maken van zijn stemrecht. ‘Misschien is dat over vier jaar anders.’
De derde persoon die aan de picknicktafel heeft plaatsgenomen, de 17-jarige Bram van der Meijden, is de enige die wel wil stemmen – al is hij daar dit jaar nog te jong voor. ‘Als je Nederland vergelijkt met het buitenland, dan vind ik dat we het best goed voor elkaar hebben’, zegt hij.
De drie scholieren behoren tot de Generatie Rutte. Ze speelden nog met Lego toen Jan Peter Balkenende plaatsmaakte voor Mark Rutte. Nu die na dertien jaar zijn vertrek heeft aangekondigd, kan deze generatie voor het eerst meebeslissen over wie zijn opvolger wordt.
Vooral nieuwe partijen kunnen baat hebben bij de steun van jongeren, blijkt uit het Nationaal Kiezersonderzoek 2021. Twee jaar geleden stemden relatief veel jongeren op Volt en JA21. Over hoe hun stemgedrag er dit jaar uit zal zien, valt nog weinig te zeggen, zegt Roderik Rekker, universitair docent politicologie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. De aanloop naar de verkiezingen is met zoveel vraagtekens omgeven dat het nog makkelijker te voorspellen is ‘wie volgend jaar het EK voetbal wint dan welke coalitie er straks uitrolt’.
Doet Pieter Omtzigt met een eigen partij aan de verkiezingen mee? Is Sigrid Kaag opnieuw de lijsttrekker bij D66? Wie kiest de VVD als politiek leider? ‘Het kunnen echt heel spannende verkiezingen worden’, aldus Rekker.
Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2021 ging 68,5 procent van de jongeren onder de 25 jaar naar de stembus, blijkt uit het Nationaal Kiezersonderzoek, waar Rekker aan meeschreef. Dat is beduidend minder dan de 76,1 procent tijdens de verkiezingen van 2017, toen de hoogste opkomst onder jongeren werd gemeten sinds 1981.
Jongeren mogen dan minder politiek geïnteresseerd zijn dan vorige generaties, ze gaan wel de straat op voor een beter klimaat, gelijke rechten voor iedereen en beter onderwijs. ‘Ze zijn vaak bezig met de wereldproblematiek en ogenschijnlijk minder met wat het kabinet voor ze heeft gedaan’, zegt Rekker. ‘Dat zeg ik ook weleens tegen jongeren als ik op bijeenkomsten spreek: je mag ook best aan je eigen portemonnee denken hoor, dat doen oudere kiezers ook.’
De opkomst onder jongeren zou de komende verkiezingen zomaar weer hoger kunnen uitpakken, denkt Rekker. ‘Thema’s als migratie en klimaat leven volop, ik zou niet weten waarom jongeren dat niet interessant vinden. Zeker als er dingen op scherp staan en het oplaait in de debatten, kan dat de opkomst enorm bevorderen.’
Toch zijn er in Alkmaar ook genoeg jongeren te vinden die apathisch reageren als het gaat over de volgende stembusgang. ‘Ik denk er niet zoveel over na’, zegt een mbo-student die met een volle tas op weg is naar een klassenuitje, waarmee de zomervakantie wordt ingeluid. Bijna plichtmatig voegt hij daaraan toe: ‘Maar het is wel hoog tijd voor verandering.’
‘Eerlijk gezegd interesseert het me niet veel’, zegt ook hbo-student Roan de Jong, die nippend aan zijn koffie onder de luifel van karaokebar Spotlight staat. Hij gaat wel stemmen – ‘iets linksachtigs’ – maar heeft er eigenlijk nooit bij stilgestaan dat Mark Rutte de enige premier is die hij in zijn 20-jarige leven actief heeft meegemaakt. ‘Ik heb hem nooit als heel slecht ervaren. Maar ik ben ook niet anders gewend.’
Voor een diepgaande analyse over politiek moet je deze dinsdag in Alkmaar toch echt bij de gymnasiasten aan de picknicktafel zijn. Daar woedt een verhit debat over de vraag of het überhaupt mogelijk is een politiek systeem te creëren waarin alle mensen redelijkerwijs worden bediend. ‘Dat is al een probleem sinds de Verlichting’, zegt Deven Knaapen. ‘En er is eigenlijk nog altijd geen antwoord op.’
Dat Rutte het veld moet ruimen voor een nieuwe premier, maakt de scholieren niet hoopvol voor een frisse wind in Den Haag. ‘Het maakt niet uit welk poppetje je er neerzet’, zegt Vincent Jonker.
Hij verwijst naar een recent schooluitje naar de Tweede Kamer. Daar zag hij met eigen ogen hoe de aanwezige Kamerleden bij een debat over de gaswinning in Groningen vooral oog hadden voor hun telefoon. Want, zo luidt zijn theorie: ze hebben vaak niet gestudeerd voor de onderwerpen waarover ze beslissingen moeten nemen, dus vragen ze doorlopend aan hun assistenten wat ze moeten inbrengen in het debat. ‘Dan kun je net zo goed een stelletje acteurs neerzetten.’
Stemmen gaat hij dus niet, benadrukt hij nogmaals, al is het maar om een signaal af te geven dat hij niet achter het huidige politieke systeem staat. Of hij zelf ooit een carrière in de politiek ambieert? Nee, klinkt het resoluut. ‘Ik wil ambulancebroeder worden. Mensenlevens redden.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden