‘Wat betekent dit voor die ene? Voor die ene minderjarige, in Syrië, in Turkije? Dat was steeds ons uitgangspunt. We moesten voorkomen dat we zouden instemmen met iets wat op papier okay leek, maar dat ten koste zou gaan van die ene.’
Aan het woord is Don Ceder, Tweede Kamerlid voor de ChristenUnie. Dinsdagavond legt hij in Veenendaal met zwaar gemoed verantwoording af aan de ChristenUnie-leden over de val van het kabinet, de ploeg waar de partij anderhalf jaar geleden niet van harte in stapte maar waarvan het einde nu door partijvoorzitter Ankie van Tatenhove toch zeer wordt betreurd. Ze vraagt haar Schepper om steun voor de aanwezigen, ‘zoals we er hier bij zitten nu deze coalitie uit elkaar is gevallen’.
Demissionair staatssecretaris Maarten van Ooijen, eerste onderhandelaar binnen de coalitie, probeert de zaal gerust te stellen: er zat niets anders op. ‘Hoe leggen we het uit als we voor die ene zouden staan? Dat was steeds de vraag. Hoe zeg je tegen iemand: jouw gezin mag niet komen. Toen zeiden we tegen elkaar: die brug kunnen wij niet over.’
Zo likt de partij hier haar wonden na de gebeurtenissen die niemand vorige week rond deze tijd voor mogelijk hield. De ChristenUnie kreeg, tegen haar zin, de hoofdrol. Want over de motieven van de VVD-top zal nog wel een tijdje worden nagepraat – stuurde Mark Rutte doelbewust aan op verkiezingen? – maar zeker is dat het voor hem geen verrassing kan zijn geweest hoe partijleider Mirjam Bikker en vicepremier Carola Schouten reageerden toen hij maar weer eens voorstelde om de gezinshereniging voor statushouders drastisch te beperken. Die rode lijn was al een paar keer getrokken. Niet alleen binnenskamers, en niet bepaald besmuikt.
Nog maar negen maanden geleden was de partij in rep en roer, omdat er toen wél een asieldeal was met de VVD. Gert-Jan Segers was nog partijleider en kreeg de VVD zover dat er met voorrang duizenden huizen vrij werden vrijgemaakt voor statushouders, asielzoekers die al een verblijfsvergunning hadden gekregen. De ChristenUnie op haar beurt stemde er mee in dat de komst van nieuwe asielzoekers zoveel mogelijk aan banden zou worden gelegd. Dat betekende onder meer dat nareizigers – de achtergebleven gezinsleden van een asielzoeker – voortaan pas na zes maanden zicht zouden krijgen op een visum, tenzij er eerder een woning beschikbaar zou zijn.
We weten inmiddels hoe het met dat plan is afgelopen. Een reeks rechters zette er een streep door. Maar dat was pas nadat bezorgde CU-leden al bezwaar hadden aangetekend in een brief aan de partijtop. ‘Dat een fundamenteel recht als gezinshereniging wordt ontnomen aan vluchtelingen mogen wij als partij van het gezin nimmer accepteren.’ De leden spraken van ‘juridisch en moreel failliete beslissingen’ en vertrouwden bovendien de motieven van de VVD niet: ‘Dit is geen asielcrisis, het is een opvangcrisis. Een beleidscrisis, moedwillig gecreëerd door de partij van de premier.’
Ziedaar de omstandigheden waarin de ChristenUnie vorige week werd geconfronteerd met een nieuw VVD-voorstel over het beperken van de gezinshereniging. Een voorstel bovendien dat veel verder ging dan dat van vorig jaar. Zou Segers, altijd op zoek naar het politieke compromis, er anders op hebben gereageerd? Zou hij de meloen wel hebben doorgeslikt? Op een inderhaast belegd partijcongres in het najaar waren niet alle leden er gerust op: ‘Als dit de grens is van ons compromis nu, hoe voorkomen we dan dit het vertrekpunt wordt van ons volgende compromis?’
Maar we zullen het nooit weten, want inmiddels is Segers vervangen door Bikker. En zeker is wél dat die de rode lijn vorige week haarscherp in het oog had. Als Mark Rutte inderdaad rekende op haar principes, dan stelde zij hem niet teleur. Zoals ze maandagavond zegt: ‘Waarden kun je uiteindelijk niet inslikken.’
In Veenendaal wordt die houding gewaardeerd, maar niet gevierd. Ceder en Van Ooijen komen weg met applaus en zonder kritische vragen over hun opstelling rondom de kabinetscrisis, Bikker wordt geprezen om haar ‘rechte rug’. Maar de leden tonen zich ook bezorgd. Er ging immers ook veel wél goed in het kabinet en er zijn geen garanties dat het landbestuur zonder de ChristenUnie beter wordt. Ook Bikker zelf gaat nog vooral gebukt onder de recente gebeurtenissen. ‘Wat hebben wij de zwaarte gevoeld. En wat had ik hier graag gestaan met een oplossing.’
Er is een geluk bij een ongeluk: doordat Gert-Jan Segers de teloorgang van Rutte IV niet afwachtte en al in januari vertrok, verschijnt de ChristenUnie nu waarschijnlijk als enige regeringspartij met een volledig ingewerkte lijsttrekker aan de start van de verkiezingscampagne. Een lijsttrekker bovendien die in enkele dagen tijd in heel Nederland een bekend gezicht is geworden.
Ze gaat nu het land in, belooft ze de zaal, ‘om vrede te zoeken, om recht te doen, om hoop te brengen’, in de wetenschap dat deze crisis ook het einde kan betekenen van zes jaar regeren en zes jaar bovenmatig veel invloed uitoefenen: ‘We gaan ontzettend spannende maanden in voor de toekomst van ons land.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden